بهداشت محیط اصفهان

تغذیه

نقش تغذیه در سلامت وبیماری مقدمه بدن ما برای دستیابی به سلامت جسمی و روانی،انجام فعالییّت واعمال حیاتی باید شرایط مناسب رابرای خود فراهم کند.آب،هوا،غذا از جمله نیازهای اولیه تامین سلامت میباشد که بویژه برخورداری از رژیم غذایی متعادل در انتخاب غذا و تهیه و آماده سازی آن در مراحل مختلف زندگی نه نها نیازهای تغذیه ای فرد بلکه نیازهای عاطفی وروانی او رانیز می توان تامین نمود وبه عبارت دیگر تندرستی وشادابی را همراه با یکدیگر به دست آورد. خوب زیستن چیست؟ باورهر شخصی ازخوب بودن میتواند با و اقعییِّت امر متفاوت باشد ،به طوری که خا نم ها این باوررا با برخورداری از اندام مناسب ،شادابی ونیز داشتن فرزندانی سالم ومردان با داشتن ظاهری آراسته واندامی عضلانی وبدون تظاهر به بیماری خاصی میدانند.در حالی که درواقع چنین نیست وبسیاری از افراد ممکن است با بیماری های غیر قابل رویت روبرو شوند.برای مثال احتمال دارد مردی فعال به بیماری دیابت ویا خانمی به ظاهر سالم به کم خونی خفیف یا متوسط فقر آهن و یاسالمندی به ظاهر تندرست به بیماریهایی نظیرافزایش فشار خون ویا آرتریت ،مبتلا باشد .در بسیاری از مواقع این مشکلات از طریق درمان باتغذیه مناسب قابل کنترل و پیشگیری است.برای مثال،دریافت بالای سبزی ومیوه که حاوی فیبر غذایی است، برای جلوگیری از یبوست یا مشکلات مجرای گوارشی ویا خوردن انواع ماهی به علت دارا بودن میزان بالای کلسیم،چربیهای مطلوب ومواد معدنی برای بیمارریهای استخوانی یا قلبی وعروقی موثر میباشد. در واقع خوب زیستن،بیشترین برداشت ما از زندگی است و بنابراین سن بالا ویا بر عکس برخورداری از سلامت کامل ،مهم نبوده،بلکه آگاهی صحیح باور قوی و رفتار مناسب تغذیه ای ،عامل مهمی برای خوب زیستن و برداشت کامل از شرایط موجود در زندگی می باشد وبه عبارتی زندگی خوب در گرو تغذیه صحیح است. اهمیّت ویزگی های فردی در تغذیه چیست؟ انسان با توجه به تفاوت جنسی،در دوره های مختلف زندگی قرار میگیرد که می توان این دوره ها را به دوره جنینی،شیرخواری،کودکی،نوجوانی،بزرگسالی،میانسالی وسالمندی تعریف نمود هریک از این دوره ها،نیازهای جسمانی و عاطفی کاملاً متفاوتی رادر بردارد و باطبع نیازهای تغذیه فرد نیز در هر یک از این دوره ها متفاوت است.جالب آنکه با داشتن شرایط یکسان فیزیولوژیک،بین هر یک از افراد تفاوتهای بسیاری وجود داردکه اصطلاحاً به آن تفاوت های فردی میگوید.در نتیجه نیاز های تغذیه ای یک فرد با فرد دیگر یکسان نیست.برای مثال در دوره کودکی که بدن کودک پیوسته در حال رشد وتغییر از جمله افزایش قابل ملاحظه قد و وزن میباشد،افزایش نیاز تغذیه ای را میتوان مشاهده کرد،که باید از طریق غذا تامین شود،در عین حال که پذیرش و ظریت حجم غذای او در مقایسه با دوره بزرگسالی کمتر است ،ویا در دوران بارداری که مادر با داشتن جنین و پرورش آن در شرایط خاص فیزیولوژیک قرار میگیرد،نیاز او با دوره غیر بارداری متفاوت است.همچنین در دوه سالمندی نیز مشاهده می کنیم که پتانسیل فعالییّت بدنی کاهش مییابد.بنابراین برخورداری از تغذیه صحیح وتامین نیازهای بدن هر فرد،مشاهده فردی،بخش مهمی از تغذیه درمانی است که باید با رعایت ویژگیهای فردی انجام گیرد. تغذیه درمانی ونقش آن دردرمان بیماریها تغذیه مجموعه ای از مراحل متعدد و گوناگون است که در طی آن موجود زنده مواد لازم و ضروری جهت ادامه حیات،رشد وتجدید سازنده های بدن را از محیط خود دریافت کرده وبه مصرف میرساند.علم تغذیه ارتباط تنگاتنگی با علوم شیمی،بیوشیمی،فیزیولوژی،کشاورزی،اقتصاد و جامعه شناسی دارد.تغذیه درمانی علمی است که با به کار گیری علوم زیست- روان- اجتماعی و پژوهش های تجربی وتحلیلی،قادر است در زمینه های تشخیصی،درمانی و پیشگیری بیماریهای تغذیه ای فعالییّت کند. یکی از شاخه های مهم تغذیه درمانی،رژیم درمانی است که بوسیله آن رژیم غذایی اصللاح ویا با شرایط مورد نیاز فرد تطبیق وبه اجرا در می آید.رژیم درمانی آمیزه ای از علم هنر است که تغیه افراد یا گروه های مخلتف جامعه را در شرایط مختلف اقتصادی اجتماعی و بهداشتی،با پیروی از اصول تغذیه و مراقبتهای آن عملی می سازد.به زبان ساده تر میتوان گفت که به کمک این فن، الگوی غذایی افراد سالم وبیمار با رعایت اصول علم غذا و تغذیه در انتخاب،ذخیره و تهیه غذا ودر نظر گرفتن شرایط اقتصادی،اجتماعی وروانی،برنامه ریزی گردد. تجربیات طولانی نشان داده است که تغذیه نا متعادل ویا نقش درهضم،جذب وسوخت وساز مواد غذایی نه تنها موجب بیماری های ناشی از کمبود یا اسراف مواد غذایی می گردد بلکه به دلیل تضعیف مقاومت بدن،زمینه ابتلا به بیماری های دیگربا منشا غیر تغذیه ای را نیز فراهم میسازد.از طرف دیگر اکثر بیماری ها بویژه بیماریهای عفونی یا جراحات وآسیبها یا اخلا لات متابولیکی در طول استفرار خود در بدن، حتی در افرادی که از وضع تغذیه ای خوب ومطلوبی برخوردار هستند، موجب کمود های غذایی میگردند.عتت این امر متعدد است، زیرا در مراحل مختلف بیماری گاهی جذب مواد غذایی دچار اشکال می شود،زمانی احتیاج بیمار به بعضی یا تمام مواد مغذی افزایش می یابد ویا بیماری، شخص را بری مدت کم وبیش طولانی بی اشتها می کند در هر حال احتمال درد بیماری با دوره سخت ونقاهت طولانی و سوء تغذیه همراه گردد.از این رو نقش تغذیه درمانی به عنوان قستی ازمراقبتهای ضروری در هر بیماری از اهمییّت ویژهای برخوردار است. دلایل تغذیه درمانی را به شرح زیر می توان خلاصه کرد • حفظ وبهبود تغذیه • بهبود کمبودهای باینی یا تحت بالینی تغذیه • حفظ، کاهش یا افزایش وزن بدن • استراحت بعضی از اندامهای بدن • حذف برخی از اجزا غذا در فرد که حساسیت زا است • تطبیق ترکیب رژیم غذایی معمول جهت کسب توانایی بدن به منظور تعدیل در سوخت وساز مواد مغذی خاص یا سایر ترکیبات. منبع: کتاب جامع بهداشت عمومی جلد اول 1385 مسعود کیمیا گر، آرزو حقیقیان رودسری تهیه وتنظیم مصطفی میر حاج

+ نوشته شده در جمعه بیست و پنجم اردیبهشت 1388ساعت 12:36 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

فساد مواد غذایی

فساد غذا

فساد غذا عبارتست از تغییرات مواد غذایی به صورتی که آن را برای انسان غیر قابل مصرف نماید. این تغییرات میتواند سبب کاهش یا از بین رفتن ارزش غذایی شده یا موجب مسمومیت و بیماری در انسان گردد.

عوامل فساد مسمومیت غذایی عبارتست از مجموعه اختلالاتی که در نتیجه خوردن غذاهای فاسدی که به میکروبها و مواد شیمیایی آلوده هستند در بدن به وجود می آید. مسمومیتهای غذایی انواع مختلف دارند ولی نوع میکروبی آن شایع تر از سایر مسمومیت های غذایی است. علائم عمومی مسمومیت غذایی عبارتند از: بی حالی،اسهال، سرگیجه، استفراغ، تب. انواع غذاهایی که بیشتر باعث مسمومیت می شوند: گوشت فاسد- اکثر مسمومیتهای غذایی با مصرف گوشت فاسد عارض می شوند. گوشت در هوای معمولی و گرم فاسد میشود. از مصرف گوشتی که در معرض هوای آزاد قرار گرفته و با مگس و سایر حشرات تماس داشته باید خودداری نمود. گوشت فاسد رنگ و بوی نامطبوع دارد. خامه و شیرینیهای خامه دار- مسمومیت به وسیله خامه و مواد خامه دار زیاد است. از مصرف خامه مانده باید خودداری شود و حتی المقدور از محصولات پاستوریزه شده استفاده شود. تخم مرغ- مسمومیت در اثر مصرف تخم مرغ فاسد فراوان است، تخم مرغ پس از کهنگی، متعفن می گردد. در روی سالادهای مخلوط با تخم مرغ باکتری رشد می کند، بیشتر مسمومیتهای که در نتیجه خوردن بستنی پیدا میشود، از تخم مرغ و خامه است. برای شناختن تخم مرغ فاسد آن را داخل ظرف آب قرار دهید در صورتی که روی آب به صورت افقی ایستاد قابل مصرف نمی باشد. تخم مرغ سالم هرگز روی آب نمی ماند. از مصرف تخم مرغهای شکسته و سوراخ شده خودداری کنید. شیر- شیر محیط مناسبی برای رشد میکروب میباشد. شیر ممکن است آلوده باشد یعنی از حیوان بیمار دوشیده شده باشد یا موقع دوشیدن و حمل و نقل آلوده و فاسد شده باشد. شیر فاسد هنگامی که جوشانده شود به صورت ژله در می آید. (به اصطلاح بریده می شود) برای جلوگیری از آلودگی شیر رعایت نکات زیر لازم است: همیشه شیر پاستوریزه مصرف نمائید. برای نگهداری شیر از یخچال استفاده کنید. حداکثر بیش از 24 ساعت نگهداری ننمائید. پنیر- مسمومیت در اثر مصرف پنیر نیز ممکن است ایجاد گردد. پنیر تازه در صورتی که قابل مصرف است که از شیر سالم تهیه شده باشد، پنیر باید در ظروف سرپوشیده و در مکان سرد نگاهداری شود. برای نگهداری پنیر آن را در آب جوشیده و نمک زده ای که سرد شده باشد بگذارید، پنیر فاسد طعم و رنگ و بوی نامطبوعی دارد. سبزیجات- سبزیها علاوه بر میکروبها، انگلها و تخم انگلها و تخم انگلها را در خود نگه می دارند. مصرف سبزیهای کثیف و ضد عفونی نشده باعث بروز انواع بیماریهای میکروبی و انگلی می گردد. از آنجایی که قرار گرفتن غذا به مدت 4 الی 5 ساعت در دمای معتدل می تواند سبب رشد عوامل بیماری زا و و در نتیجه بیماری انسان گردد. لذا در تهیه مواد غذایی و مصرف آن به نکاتی چند توجه شود: غذا را بلافاصله پس از پخته شدن مصرف کنید. غذای آماده را برای مصارف بعد با دقت نگهداری کنید. غذای از قبل پخته شده را به حد کافی گرم کنید. غذاهای آماده بی خطر (مثل- شیر پاستوریزه) را انتخاب کنید. تمام سطوح و وسایل آشپزخانه را با دقت کامل پاکیزه کنید. غذا را از دسترس حشرات، جوندگان و سایر حیوانات دور نگه دارید. آب مصرفی برای آشامیدن یا تهیه غذا باید پاکیزه باشد. دستها را قبل از دست زدن به مواد غذایی کاملاً بشویید. در هنگام مسافرت نباید از هر مکانی مواد خوراکی تهیه و مصرف نمائید.

+ نوشته شده در سه شنبه سیزدهم اسفند 1387ساعت 23:17 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

بکارگیری تکنولوژی اشعه uv

دلايل اصلي انتخاب گندزدايي به روش UV عبارتند از: تاثير گذاري (در مقايسه با كلر، UV مي تواند با دوز مصرف نسبتا پاييني طيف وسيعي از ميكروبها، باكتري ها ويروسها را نابود كند.) حداقل ريسك براي سلامتي ( تركيبات جانبي بسيار كم و قابل اغماض است.) به جا نگذاشتن باقيمانده كه با مواد آلي موجود در آب ايجاد واكنش نموده و در نتيجه رنگ، عطر و طعم درمحصولات غذايي را تغيير دهد.) ايمني مصرف كنندگان، مسئولان و جامعه (عدم حمل و نگهداري و كار با مواد شيميايي سمي) سادگي و هزينه پايين در كاربري و نگهداري (دستگاههاي UV نسبت به دستگاههاي مولد اوزن و دي اكسيد كلر از پيچيدگي بسيار كمتري بر خوردارند.) عدم نياز به مخازن بزرگ تماس (ضد عفوني با UV در ظرف چند ثانيه كامل مي شود در حاليكه ساير روشهاي گندزدايي به 10 تا 60 دقيقه زمان نياز دارند) هزينه پايين سرمايه گذاري (در طراحي تاسيسات جديد، ضدعفوني با UV كمترين هزينه سرمايه گذاري را دارد.‌) 3) گندزدايي آبهاي سطحي نور UV در دوز متعارف با مولكولها واكنش شيميايي نشان نميدهد. درحاليكه مواد گندزداي شيميايي با اكسيداسيون بعضي ملكولها بستر تغذيه منا سبي براي رشد ميكروبي ايجاد ميكنند. مقدار پرتو UV مورد استفاده در گندزدايي، در مقايسه با مقداري كه در تكنيكهاي پيشرفته اكسيداسيون با UV بكار ميرود، بسيار پايين است. از اين رو ميتوان ميزان دوز UV را بدون اينكه منجر به جذب UV در آب شود تا ميزان زيادي بالا برد. عدم حساسيت مواد شيميايي آب نسبت به تغييرات دوز UV مزيت اين شيوه بخصوص در گندزدايي آبهاي سطحي مي باشد. زيرا به خاطر كيفيت پايين اين آبها در مقايسه با آبهاي زيرزميني معمولا گندزدايي بيشتري لازم است. كلر در دوز بالا مي تواند كيست هاي ژيارديا را ازبين ببرد ولي بروي كريپتوسپوريديوم، حتي در دوزهاي بالا، تاثير نمي گذارد. پروتوزوا در آبهاي سطحي بيشتر يافت مي شود و براي از بين بردن آن به مقادير بيشتري از گندزداهاي شيميايي نياز است كه مجددا به تشكيل تركيبات جانبي مضر بيشتري مي انجامد. مواردي كه وجود كيستهاي پروتوزوا خطر شناخته شده ويا بالقوه باشد، عملي ترين راه حل مقابله با آن استفاده از فيلتر مناسب در تصفيه خانه هاي شهري و منازل است. يك سيستم خانگي مناسب ميتواند شامل يك پيش فيلتر براي خارج كردن رسوبات و ذرات درشت تر، يك فيلتر با منفذ هاي 5 ميكرون مطلق براي خارج كردن ژيارديا، و در نهايت يك فيلتر با منفذهاي 3 ميكرون مطلق براي خارج كردن كريپتوسپوريديوم باشد. اگر فيلترها پس از تعويض و قبل از دورانداخته شدن به مدت طولاني در داخل مواد سفيد كننده قرار گيرند، پروتوزوا درگير در منافذ فيلتر از بين ميرود. در تصفيه خانه هاي شهري، عموما فيلترهاي شني و يا چند لايه بكار ميرود. همچنين مي توان از روش هاي نوين تصفيه با سيستم ازن زني استفاده نمود. در اين صورت بايد مواد آلي تجزيه شده توسط ازن پس از ازن زني بوسيله فيلتر فعال بيولوژيكي ويا كربن فعال جذب شده و سپس باكتريهاي حاصل از اين فرايند بيولوژيك نابود شوند.UV براي گندزدايي نهايي اين سيستم بسيار مناسب مي باشد. 4) مقايسه روش هاي ضدعفوني پرتو فرابنفش هيچگونه باقيمانده ضد عفوني كننده وارد شبكه توزيع نميكند همين مساله اين تصور اشتباه را ايجاد كرده كه هرگاه امكان شكل گيري لايه هاي زيستي وجود دارد، بايد به جاي اشعه ماوراء بنفش از كلر استفاده شود. (به عنوان مثال بر روي سطوح دستگاهها و يا در داخل لوله هاي خطوط توزيع) اكنون از مدارك علمي انتشار يافته كاملا روشن است كه اگر آب حاوي مواد غذايي براي رشد ميكروبي باشد (بخصوص كربن آلي قابل جذب AOC ) وجود كلر آزاد باقيمانده به مقدار 1 PPM در خطوط توزيع شهري به هيچ وجه تضمين كننده اين مسئله نيست كه لايه هاي زيستي در سطوح لوله شكل نگيرند ودر نتيجه كاليفرم مدفوعي در شيرهاي مصرف آب ديده نشود[5]. در واقع كلر ماده اي بسيار فعال و واكنشي است: واكنش با مولكول ها و ميكروبهاي واقع در سطح خارجي بيوفيلم ها كلر باقيمانده را بسرعت مصرف مينمايد. نتيجتا، كلر نمي تواند در عمق بيوفيلم نفوذ كرده و فعاليت ميكروبهاي موجود در سطوح عميق تر را از بين ببرد. كلرآمين بدليل آنكه نسبت به كلر واكنش كند تري از خود نشان ميدهد در از بين بردن بيوفيلم ها و كنترل ميكروبي در خطوط توزيع بهتر عمل ميكند[4]. از آنجاييكه كلرامين براي ضد عفوني اوليه بخصوص در دوزهاي متعارف مناسب نمي باشد و بعضي از ويروسها نسبت به آن مقاوم مي باشند، يك استراتژي مطلوب جهت ضد عفوني ميتواند استفاده از اشعه ماوراي بنفش به عنوان گندزداي اوليه و سپس استفاده از كلرامين با تاثير ضد عفوني ماندگار ثانويه جهت جلوگيري از رشد ميكروبي در محيط هاي حاوي AOC در خطوط توزيع باشد. با اين وجود اين روش يك مشكل اساسي دارد: اگرچه كلرامين، نسبت به كلر آزاد، تري هالومتانهاي بمراتب كمتري توليد ميكند ولي باعث ايجاد مولكولهاي پيچيده تر و سنگين تري ميگردد. با توجه به اين مطلب اين روش را ميتوان “دومين بهترين استراتژي ضد عفوني آب” محسوب كرد. 5) بهترين استراتژي ضدعفوني بهترين استراتژي ضد عفوني روشي است كه هيچ نوع تركيبات آلي جانبي ايجاد نكند و با كارايي بالا باكتريها و ويروسها را از بين برده و پرتوزوا را تصفيه نمايد و همچنين به مواد شيميايي باقيمانده در خطوط توزيع شبكه نياز نداشته باشد. هيچ شيوه ضد عفوني به تنهايي نميتواند كليه اين اهداف را برآورده نمايد ليكن طراحي فرايندي كه اجزاء آن در كنار يكديگر موفق به دستيابي به اين اهداف گردند امكان پذير است[1]. يك چنين فرايندي شامل اجزاء زير ميباشد: پيش تصفيه آب بانضمام حذف ذرات آلي تا حد دستيابي به كيفيت مطلوب توسط فيلتراسيون حذف مواد محلول آلي غذايي توسط فيلترهاي بيولوژيكي فعال، شني وكربن فعال ضد عفوني با دوز صحيح توسط UV بمنظور از بين بردن باكتريها و ويروسهايي كه از فيلتر ها عبور ميكنند انتقال آب پالايش شده به شبكه توزيع مجهز به سيستم تعمير و نگهداري بدون استفاده از مواد شيميايي باقيمانده[6] اين شيوه اي است كه امروزه در اروپا بكار ميرود و سيستمي است كه از طرف بعضي محافل تخصصي بعنوان روند تكاملي در تصفيه آب شناخته شده است. امروزه در بعضي شهر هاي بزرگ اروپا و برخي شهر هاي كوچك در ايالات متحده از هيچ نوع ماده ضد عفوني كننده باقيمانده در آبهاي آشاميدني استفاده نمي كنند. كيفيت آب در اين شهر ها بسيار خوب است و شمارش ميكروبي پايين تر از حد مجاز ميباشد (به عنوان مثال كمتر از 500 كلني در هر ميلي ليتر) 6) نحوه عملكرد UV اصول گندزدايي با پرتو فرابنفش در مقالات متعددي منتشر شده است. بطور خلاصه ميتوان گفت كه لامپهاي كم فشار جيوه اي با راندمان بالا و يا لامپ هاي پر فشار جيوه اي با راندمان كم تر ولي شدت تابش بيشتر ، در اسيد نوكلئيك (مولكولهاي حاوي اطلاعات ژنتيكي) ميكروبها تغييرات فتو شيميايي ايجاد ميكند. اين تغييرات مانع تكثير سلولي و توليد مثل آنها ميگردد. مقدار تخريب ايجاد شده توسط پرتو فرابنفش و در نتيجه ميزان تاثير فرايند ضد عفوني با شدت نور و مدت زمان مجاورت با تابش متناسب ميباشد. از اين نظر، دوزUV برابر است با حاصل ضرب مقدار متوسط شدت تابش پرتو UV در طول موج 254 نانومتر در داخل محفظه دستگاه UV (بر حسب mW/cm2 ) در مدت زمان عبور آب از داخل دستگاه ( بر حسب ثانيه). دوز UV بر اساس ژول برمتر مربع ( J/m2) و يا ميلي وات ثانيه بر سانتيمتر مربع (mW.s/cm2)محاسبه ميشود. دوز متداول پرتو افشاني UV براي ضد عفوني آب شرب بر اساس كيفيت آب و هدف ضد عفوني مورد نظر بين 400 و 1200 ژول بر متر مربع (40 تا 120 ميلي وات ثانيه بر سانتيمتر مربع) قرار دارد. 7) عوامل موثر در تعيين دوز UV بكارگيري موثر لامپ هاي UV براي كاربرد هاي مختلف شامل ضدعفوني آب آشاميدني، آب فرايندي و فاضلاب، نياز به آگاهي از عوامل تعيين كننده دوز UV دارد. اين عوامل شامل موارد زير ميباشند: ميزان آلودگي ميكروبي آب ورودي فرايند تصفيه قبل از ضد عفوني با UV. فرايند تصفيه در مورد عوامل كيفي آب مانند مقدار و اندازه مواد جامد، كدورت، شفافيت براي نور UV و غيره و همچنين مشخصات ميكربي آب عامل تعيين كننده ميباشد. قوانين و استانداردهاي تعيين كننده ميزان مجاز ميكروب باقيمانده پس از ضد عفوني بر حسب مورد كاربرد. عوامل بيولوژيكي مربوط به حساسيت ميكروبها در مقابل نور UV عوامل فيزيكي: 1-5- عوامل تعيين كننده شدت تابش متوسط UV در داخل دستگاه : - طراحي محفظه دستگاه - قدرت و تعداد لامپها - شفافيت آب در طول موج UV (254 نانومتر) 2-5- حصول اطمينان از اينكه شدت تابش متوسط UV در داخل دستگاه به ميكروبهاي داخل آب رسيده است يا خير : - وضعيت استقرار ميكروبها (شناور بصورت آزاد و يا داخل ذرات معلق، طيف اندازه ذرات معلق و تركيب ذرات) - نحوه رفتار هيدروليكي مايع در هنگام عبور از داخل محفظه UV و ميزان تلاطم - دبي

منبع:

مهندس بهرام مظفر زنگنه كارشناس ارشد مهندسي مكانيك از دانشگاه پلی تکنیک زوریخ / سوییس-، مدير عامل شركت مهندسي پيلاب 88784638- 88784639 – فناوري هاي زيست محيطي Cairns W.L. (1995)Ultraviolet Technology for Water Supply Treatment. Convention Paper, 20th Annual Convention and Exhibition, Water Quality Association. Craun G.F. (1991) Causes of waterborne outbreaks in the United States. In Proceedings of the AWWA Water Quality Technology Conference – Advances in Water Analysis and Treatment. Part I, p. 149-152. American Water Works Association, Denver, CO. Kruithof J.C. & van der Leer R.C. (1990) Practical experiences with UV- disinfection in the Netherlands. In Proceedings of the AWWA Seminar on Emerging Technologies in Practice. P. 177-190, American Water Works Association, Denver, CO. Neden D.G., Jones R.J., Smith J.R., Kirmeyer G.J. & Foust G.W. (1992) Comparing chlorination and chloramination for controlling bacterial regrowth. Journal AWWA 84, 80-88. Rice E.W. Scarpino P.V., Reasoner D.J., Logsdon G.S. & Wild D.K. (1991) Correlation of coliform growth response with other water quality parameters. Journal AWWA 83, 98-102. شبكه توزيع آب شهر زوريخ بدون نياز به تزريق كلر نهائي - بهرام مظفر زنگنه (1378) مجله آب و محيط زيست، شماره 35، صفحه 24-28.

+ نوشته شده در سه شنبه سیزدهم اسفند 1387ساعت 23:1 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

بهداشت محیط حمام

درباره شيوه انتخاب و خريد هواكش حمام دوازده نكته بسيار مهم وجود دارد كه در صورت رعايت آنها مي توان اطمينان داشت گام بلندي جهت كنترل ايمني حمام منزل خود و درنتيجه ارتقاء سطح سلامت در آن برداشته ايد. نكته اول: وجود هواكش در حمام الزامي است. هواكش بايد وجود داشته باشد تا رطوبت شديد ناشي از آب گرم را به بيرون هدايت كرده و از ايجاد نم و رشد قارچ در حمام جلوگيري كند. نكته دوم: توجه داشته باشيد به هنگام انتخاب و خريد هواكش حمام، آن دسته‌اي را انتخاب كنيد كه تايمر دارند چرا كه هواكش به مدت 20 دقيقه پس از دوش گرفتن بايد روشن باشد تا به طور كلي بخار داخل حمام تخليه شود. اگر هواكشي را انتخاب مي‌كنيد كه مجهز به تايمر نيست، بايد از روي ساعت وقت بگيريد تا هواكش به مدت 20 دقيقه روشن باشد و سپس آن را خاموش كنيد. البته اين روزها هواكش‌ها مانند سابق پرسروصدا نيستند و امكان اينكه فرد فراموش كند كه خاموش‌شان كند، زياد است. به همين دليل انتخاب هواكش تايمردار بسيار مناسب‌تر است. نكته سوم: انتخاب هواكش مناسب به اين معني است كه هواكش بايد از نظر اندازه و بزرگي با فضاو متراژ حمام متناسب باشد و از طرفي هم قادر باشد در هر ساعت به طور متوسط 8 نوبت تهويه هوا را به انجام برساند. اندازه هواكش دست‌‌شويي و حمام بايد به دقت محاسبه شود. براي اين كار از شاخص ( CFMفوت مكعب در دقيقه) استفاده مي‌كنيم. اين شاخص نشان‌دهنده حداقل هوايي است كه بايد در طول يك ساعت تهويه شود. براي محاسبه اين شاخص بايد حجم محل دست‌‌شويي و حمام را بر عدد 5/7 تقسيم كنيد. يعني اگر طول و عرض و ارتفاع حمام، هر يك 10 فوت (هر فوت برابر 30 سانتي‌متر است) باشد، حجم آن مي‌شود 1000 فوت (33 متر.) اين حجم، يعني 1000 را بر 5/7 تقسيم مي‌كنيم و عدد 134 به دست مي‌آيد كه همان CFM مورد نظر ما است. يعني هواكش ما بايد CFM معادل 134 يا بيشتر داشته باشد. نكته چهارم: ميزان صدادار بودن هواكش در قيمت آن تاثير مستقيم دارد. بديهي است كه همه انواع كم‌سروصدا يا اصلا بي‌سروصدا را بيشتر ترجيح مي‌دهند. ميزان صداي هواكش را با واحد سون )sone(‌ اندازه‌گيري مي‌كنند. صداي تلويزيون در حالت معمولي چهار سون است. در ادارات صدايي كه مي‌شنويم به طور معمول سه سون است. صداي يخچال سالم يك سون و صداي خش‌خش برگ‌ها نيم سون است. صداي معادل سه يا چهار سون براي هواكش بسيار زياد است اما اگر بلندي صداي هواكش يك سون يا كمتر باشد، بسيار مناسب است. نكته پنجم: به هنگام نصب هواكش بسيار توجه كنيد تا هواكش به شكل مناسب نصب شود، چرا كه به كاهش صداي آن كمك مي‌شود. براي نصب هواكش از پيچ استفاده كنيد نه از ميخ. نكته ششم: هر چه دريچه و پروانه هواكش بزرگ‌تر باشد و دور آن كمتر، بهتر است، چرا كه به اين شكل هوا به مرور زمان تهويه مي‌شود و صداي كمتري هم ايجاد خواهد شد. اگر زاويه برش و پرداخت پروانه خيلي زياد باشد، هوا هنگام خروج صداي بيشتري ايجاد مي‌كند. نكته هفتم: به هنگام خريد هواكش، هواكشي را انتخاب كنيد كه با دكور حمام‌تان هماهنگ باشد. هواكش‌ها از نظر رنگ بسيار متنوع هستند و حتي بسياري از آن‌ها ملحقاتي مانند چراغ يا المنت گرمازا هم دارند. نكته هشتم: هواكش‌هاي مرغوب قادر به تهويه نم، بخار و بو از فضاي حمام هستند و با برقراري تهويه مناسب، جريان هوا را در حمام برقرار مي‌كنند. نكته نهم: امرزوه، هواكش‌هاي حمام، از نظر طراحي بسيار متنوع هستند. در روش تهويه موضعي، يك موتور در جايي حتي خارج از حمام نصب مي‌شود و با فعال شدن اين موتور، بخار آب از طريق شبكه‌هاي مشبك سقفي كه در بالاي دوش، توالت يا وان تعبيه ‌شده‌است، خارج مي‌شود. نكته دهم: بعضي از انواع باكيفيت هواكش داراي يك پوسته لاكي محافظ هستند كه در برابر حرارت مقاوم هستند و شكل و قوام آنها دچار تغيير نمي‌شود البته اين دسته از هواكش‌ها نسبت به ديگر هواكش‌ها گران‌تر هستند. اين هواكش‌ها را مي‌توان در مناطق مرطوب به كار برد. در حمام‌ها و توالت‌هاي كوچك‌تر مي‌توان از شبكه‌هاي سقفي كوچك استفاده كرد و موتور هواكش را در جايي ديگر، حتي خارج از حمام و توالت نصب كرد. نكته يازدهم: بسياري از هواكش‌ها داراي لوله (مجرا) تهويه انعطاف‌پذيري هستند كه به آساني نصب مي‌شود. يادتان باشد كه لوله تهويه بايد حتما عايق‌دار باشد تا زياد توليد صدا نكند. بهتر است ميان شبكه‌هاي سقفي و هواكش مربوطه حداقل يك لوله دو و نيم متري وجود داشته باشد. نكته دوازدهم: وجود شبكه‌هاي سقفي متعدد و چندگانه يا شبكه‌هاي سقفي چراغ‌دار، حمام را زيباتر و روشن‌تر مي‌كند. در حمام‌هاي لوكس و بسيار بزرگ يك هواكش با تهويه موضعي بسيار مناسب است و حمام را از رطوبت و قارچ در امان نگه مي‌دارد.

+ نوشته شده در سه شنبه سیزدهم اسفند 1387ساعت 22:50 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

مقدمه :

بيمارستان نهادي است بسيار ضروري كه براي تداوم حيات و حفظ جان انسانها و بازگشت به تندرستي به تدريج در زندگي انسانها پديدار گشته و همراه با تكامل علوم و فنون و مهارتها ، پس از گذشت ساليان دراز به شكل امروزي درآمده است. كه در جوامع مختلف نيز با توجه به وضعيت اقتصادي آن جامعه و انتظارات گيرندگان خدمات ، شاهد تفاوت هاي فراواني در بين بيمارستانها مي باشيم و نكته قابل توجه اينكه در هر بيمارستاني در صورت عدم رعايت موازين بهداشتي ، انواع عفونتهاي نازوكوميال noso comial ( در زبان يوناني noso به معناي » بيماري « وcomeion به معناي »مراقبت « است ) شيوع پيدا مي كنند . بنا به تحقيقات بعمل آمده در آمريكا ،‌ حدود5% بيماران بستري شده در بيمارستانها به عفونت بيمارستاني مبتلا مي شوند كه اين امر بطور متوسط مدت زمان بستري آنها را 7-5 روز افزايش مي دهد كه در نتيجه حدود 750دلار هزينه درمان افزايش مي يابد . اين در حالي است كه جهت كنترل عفونتهاي بيمارستاني فقط به 5% اين هزينه نياز است . ازاين جا به صرفه بودن اقدامات كنترل عفونت بيمارستان مشخص مي شود . بهداشت محيط بيمارستان شامل كليه اقداماتي است كه از انتقال عوامل بيماريزاي محيط خارج به داخل بيمارستان و بالعكس جلوگيري مي كند . در اين راستا عوامل محيطي همچون آب ، فاضلاب ، ‌زباله ،‌هوا، غذا و ... بايد به نحوي كنترل شوند تا علاوه بر ايجاد محيطي سالم و بهداشتي ،‌ به بهبود بيماران نيز كمك نمايد. با توجه به تعريف بهداشت محيط و مسئوليت فردي در برابر سلامت افراد جامعه ، ‌رعايت مسائل بهداشتي در محيط كار بيمارستاني از اهميت ويژه اي برخوردار مي گردد. از اين رو بهداشت محيط بيمارستانها رابطه مستقيمي با ميزان شيوع عفونتهاي بيمارستاني داشته كه رعايت اين امر به عهده بخش خدمات و نيز پرسنل شاغل مي باشد. با توجه به واگذاري خدمات به بخش خصوصي و پايين بودن سطح آگاهي افراد به كار گمارده شده نسبت به خطرات كاري موجود در راستاي كاهش عفونتهاي بيمارستاني آموزش از جايگاه ويژه اي برخوردار مي گردد. چكيده : همانطور كه كار براي سلامت و احساس راحتي افراد مفيد است تحت شرايطي نيز مي تواند براي سلامتي اثرات سوء داشته باشد از آنجايي كه افراد شاغل در بخشهاي درماني بيش از سايرين در معرض بيماري ها قرار دارند لذا در صورت عدم رعايت بهداشت محيط در بيمارستان، بيشتر از ديگران آسيب ديده و يابيمار مي شوند و از طرف ديگر وضعيت سلامتي شخص نيز بر كيفيت وكميت كارتاثير مي گذارد. مبتلايان به بيماري هاي واگير در صورت عدم رعايت مسائل بهداشتي ، علاوه بر به خطر انداختن جان خود، ساير همكاران يا افراد جامعه را نيز در معرض خطر قرار مي دهند. افرادي كه مي خواهند در محيطهاي در معرض خطر مانند بيمارستانها ،كيلينيكهاي تزريقات و پانسمان ، مشغول به كار شوند ( به خصوص افرادي كه نظافت آن محيط ها را به عهده دارند ) بايستي از نظر آگاهي و توانايي عملي به حدي برسند كه نه تنها خود بيمار نشوند بلكه بتوانند بانظافت صحيح ورعايت كليه مسائل مربوط از سرايت بيمار ها جلوگيري نمايند . چرا كه بديهي است بازده و كارآيي يك فرد سالم بيش از فرد ناسالم مي باشد.

تاريخچه :

انسان از ابتدا براي زدودن پليدي ها از تن ، جامه ،‌ مسكن ، اشيا و ادوات خود از آب استفاده مي نمود . چون برطرف نمودن انواع چركها به وسيله شستشوي ساده با آب ميسر نبود لذامجبور شد از موادكمكي نظير خاك ، گياهان ، خاك رس و سدر و گل سرشوي و چوبك براي زدودن چربيها و شستشوي البسه استفاده نمايند . ضمنا مشاهده شده بود كه خاكستر بسياري از گياهان خاصيت پاك كنندگي بيشتري در زدودن چربي ها دارند . اين مشاهدات انسان را بر آن داشت كه دست به تجربه بزند و چربي ها را با خاكستر گياهان مخلوط كرده ، از اختلاط آنها پاك كننده هايي به دست آورد كه مدتها بعد صابون ناميده شد كه قدمت آن به هزاران سال قبل برمي گردد . كشف دستگاههاي صابون سازي كه قدمت آن به دو هزار سال مي رسد مويد اين نظر است . در طول سالهاي گذسته از اواسط قرن نونزدهم استعمال مواد شيميايي در مقابل عفونتها و انتشار بيماري هاي مسري جنبش حقيقي به خود گرفت و از اين زمان بود كه ارتباط بين عفونت و شيوع بيماري ها مسلم گرديد. كلر كه ابتدا به عنوان از بين برنده بو استعمال مي شداز سال 1843 بنا بر توصيه هلمز به عنوان ماده گند زدا در زايشگاه پيشنهاد گرديد . روند استفاده از موادضدعفوني كننده و گندزدا به طور وسيع ادامه پيدا نمود به گونه اي كه در سال 1981 استاندارد فرانسه به شماره 150-72 تحت عنوان اندازه گيري قدرت باكتري كشي مواد ضدعفوني كننده ارائه گرديد و در خرداد ماه 1368 موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران با الهام از اين استاندارد نشريه شماره : 2842 چاپ اول خود را منتشر كرد . تعاريف : با استفاده از عوامل فيزيكي وشيميايي مختلف مي توان بسياري ازميكروارگانيسم ها را نابود كرد يا موجب توقف رشد آنها شد . براي انجام اين عمل عوامل و روشهاي متفاوت و متنوعي وجود دارد كه هر كدام به نحوي موثر بوده و در ضمن محدوديتهاي خاص خود را دارا مي باشند . بيمارستانها به طور مكرر براي سترون نمودن موادحساس به حرارت نظير ترموتر ، وسايل جراحي ، ابزار ووسايل مربوط به معاينات داخلي بدن، لوله ها و سوندهاي پلي اتيلني و لوازم تنفسي و بيهوشي به روشهاي شيميايي نيز نياز پيدا مي كند.

1- گندزدايي : گندزدايي عبارتند از كشتن عوامل بيماري زا به وسيله مواد شيميايي مانند: الكل 90% - 70% يا هيپوكلريت سديم با غلظت مناسب و يا وسايل فيزيكي مانند استفاده از اتوكلاو يا جوشاندن .

۲- گندزدا : گندزدا ماده شيميايي است كه موجب نابودي ميكروارگانيسمهاي مفيد و بيماري زا مي شود و بيشتر در مورد فرمهاي رويشي كاربرد دارد و معمولا شامل اسپور باكتري ها نمي شود از گندزداها مانند عوامل استريل كننده فقط بر روي اشياء بي جان استفاده شده و بر روي سطوح بدن به كار نمي روند.

3- مواد موثر سطحي : (موادپاك كننده = دترجنت) :‌ هر ماده يا تركيبي كه پس ازانحلال در آب، محلولهاي آبي و يا حلال كشش سطحي مايع وكشش سطحي بين دو مايع را تغيير دهد ( معمولا كم مي كند ) ، ماده موثر سطحي ناميده مي شود.

4- ضدعفوني : جلوگيري از رشد و تكثير ميكربها با استفاده از عوامل ضدعفوني كننده مي باشد .

5- ضدعفوني كننده : به عواملي اطلاق مي گردد كه از رشدو تكثير ميكربها روي نسوج زنده جلوگير ي كرده و ياموجب نابودي آنها مي شود كه به طور اختصاصي درموردسطوح زنده كاربرد دارند.

1-5- نمونه هاي از ضد عفوني كننده ها : الكل ، نيترات نقره ، بتادين قهوه اي و سبز ، ساولن

2-5- خصوصيات يك ماده ضدعفوني كننده ايده آل : 1- بر كليه ميكروارگانيسمهاي بيماري زا ( باكتري ، ويروس و قارچ و … ) موثر باشد. 2- در مدت زمان كوتاهي اثر نمايد . 3- براي نسوج بدن سمي و محرك نباشد. 4- بر اثر خون ، ترشحات زخم و موادآلي ديگر از فعاليت آن كاسته نشود . 5- قدرت نفوذ كافي داشته باشد . 6- درمجاورت هوا ، نور يا حرارت فاسد نشده و تغيير ماهيت ندهد. 7- به پارچه و وسايل پزشكي آسيب نرساند 8- فاقد بوي زننده بوده و پس از مصرف ايجاد رنگ ننمايد. 9- در آب محلول بوده ، به سادگي و به مقدار زياد قابل تهيه باشد. 10- ارزان و به سهولت قابل حمل باشد.

6- مواد دترجنت ( مواد پاك كننده ) : عواملي هستند كه در عمل متقابل بين يك سطح سلولي با محيط آبي كه آن را احاطه كرده مداخله كرده است و با عمل پاك كنندگي خود باعث حذف فيزيكي ميكربها مي شود ( مانند صابون ) كه در صورتي كه باعث از بين بردن ميكربها شوند گندزدا هستند. صابون يكي از قديمي ترين پاك كننده ها است . اثر پاك كنندگي صابون به اين دليل است كه ملكول آن از دو قسمت آب دوست ( سر نمكي ) و آب گريز ( زنجير هيدروكربني ) تشكيل شده است. ازطرف ديگر همه نمكهاي سديم و پتاسيم در آب محلول هستند . از آنجايي كه سر يك ملكول صابون يوني است به اين علت ملكول صابون در آب حل مي شود . پس از حل شدن ملكولهاي صابون درآب ، از به هم پيوستن زنجيره هاي هيدروكربني آب گريز ( سر ديگر ملكول ) مجموعه هاي بسيار كوچكي به وجود مي آيند كه سطح خارجي آن را آنيونهاي آبدوست مي پوشاند . اين مجموعه هاي كوچك با ملكولهاي آب پيوندهاي هيدروژني تشكيل داده به صورت ذره هاي شناور درآب باقي ميمانند. ذره هاي چربي و چرك جامد بوده و به پارچه يا بدن مي چسبند كه با شستشوي ساده به وسيله آب زدوده نشده اما باصابون شسته مي شوند زيرا ذره هاي چربي وچرك در ذره هاي شناور صابون حل مي شوند و به اين ترتيب لكه چربي به كمك صابون از روي الياف پارچه و يا اجسام ديگر به داخل آب كشيده شده و با شسشو پاك مي شوند . 1-6- نمونه هايي از دترجنت ها : صابون ( انواع پاك كننده ها ) ، مايع ظرفشويي و …

7- تفاوت مواد ضدعفوني كننده با دترجنت : مواد ضدعفوني كننده با اثر بر روي باكتري باعث جلوگيري از رشد آنها مي شوند ولي دترجنت ها با اثر فيزيكي باعث حذف ميكروارگانيسم ها مي شوند.

8- عوامل آلوده كننده بيولوژيكي : در يك قاشق از آب دريا ، يك مشت خاك باغچه و يا … ممكن است صدها هزار جاندار وجود داشته باشد چراكه دنياي جانداراني كه باميكروسكوپ ديده مي شوند وسيعتر از دنياي جانداران بزرگ است .به همه جانداراني كه فقط باميكروسكوپ قابل ديدن باشند ميكرب مي گويند ( ميكرو= كوچك ) ميكربها شامل سه گروه زير مي باشند :

1- ويروسها :‌ ويروس موجودي است كه نه رشد ميكند ، نه غذا مي خورد و نه تنفس مي كند اما مي تواند شبيه خودش را بسازد ( موجودي است كه نه زنده است و نه غير زنده ) ويروسها به همه جانداران ديگر يعني گياهان ، جانوران ، قارچها و حتي باكتري ها حمله مي كنند و باعث از بين رفتن آنها مي شوند . برخي از بيماريهايي كه توسط ويروسها ايجاد مي شوند عبارتند از اوريون ، فلج اطفال ، آنفولانزا ، سرخك ، هپاتيت ، ايدز ، آبله مرغان و …

2- باكتري ها : باكتر يها هم مانند همه جانداران ديگر به غذا ، اكسيژن ، آب ، جاي كاغي و دماي مناسب نياز دارند در صورت وجود همه اين موارد به سرعت رشد كرده و ايجاد بيماري مي كنند . برخي از بيماري هاي باكتريايي عبارتند از : ديفتري ، كزاز ، سل ، مخملك ، حصبه ، وبا و …

3- قارچها : موجوداتي هستند تك يا پرسلولي و از لحاظ ظاهري نيز متفاوتند . بعضي خوراكي و بعضي بيماري زا هستند . برخي از بيمارهايي كه توسط قارچها ايجاد مي شوند عبارتند از بيماري كچلي سر ، كانديديازيس ( برفك دهان ) و كچلي ناخن ( عفونت قارچي صفحه ناخن) و … رفع آلودگي محيط ( مراكز بهداشتي درماني و بيمارستانها ) با توجه به تعاريفي كه آورده شد در ذيل چگونگي حذف آلودگي در محيطهاي بيمارستاني بيان مي گردد. پاك و تميز نمودن محيط بيمارستان يعني كف زمين ، ديوارها ، سقفها ، شيشه ها ، تختها ، روي كمدها و ساير اثاثيه ، همچنين نظافت توالتها ، حمامها و سينك بايد به طور روزانه توسط پرسنل خدمات صورت گيرد.

كف زمين : طي دو ساعت پس از پاك كردن زمين ( با ماده گند زدا يا بدون ماده گندزدا ) ميزان آلودگي باكتريال مشابه زمان قبل از پاك كردن خواهد شد . لذا ميزان عفونت تحت تاثير استفاد ه از يك ماده گندزدا قرار نمي گيرد كه به طور معمول مصرف يك ماده دترجنت به تنهايي كافي خواهد بود. فقط در مواردي كه خطر آلودگي با بعضي عوامل بيماري زا وجود دارد بايد از يك ماده گندزدا استفاده شود كه اين امر با نظر مسئول كميته كنترل عفونت يا يك ميكروبيولوژيست صورت مي پذيرد.

پاك كردن زمين بدون استفاده از دترجنت ها : در محل تهيه غذا و ارائه خدمات به بيماران و نيز اتاق درمان و مراقبت از آنها از جاروهاي دستي نبايد استفاده شود دراين مورد استفاده از جاروي برقي يا زمين شوي جاذب گرد و غبار روش مناسبي است.

پاك كردن زمين با استفاده از مواد پاك كننده : براي لكه گيري و جرم گيري ا ستفاده از يك ماده دترجنت لازم است . توالتها و ساير نواحي مرطوب بايستي حداقل روزي يك بار با مواد پاك كننده شسته شوند . زمين شوي و لوازم لازم بايد پاك و تميز شده و در جاي مناسب تخليه و خشك شوند . سطلها نيز بايد آبكشي شده و به صورت وارونه نگهداري شوند. محلولهاي پاك كننده بايد مرتبا تعويض شده و پس از اتمام نظافت روزانه دور ريخته شوند . بهتر است براي پاك كردن كف زمين با ماده دترجنت از دو سطل استفاده شود ( يكي سطلها جهت خال نمودن آب مود استفاده زمين شوي اختصاص داده شود ) . بعد از پاك كردن ، سطوح بايد حتي الامكان خشك باقي بمانند.

پاشيده شدن خون و مواد آلوده بدن در محيط : به دنبال ريخته شدن موادي مانند ادرار يا غذا ، پاك كردن آن محل با آب و يك ماده دترجنت معمولا كافي است ول ياگر ترشحات ،‌حاوي ارگانيسم هاي بالقوه خطرناك باشند بايد از يك ماده گند زدا استفاده كرد. براي پاك كردن ترشحاتي كه از آلودگي آنها مطمئن هستيم بايد هميشه دستكش يك بار مصرف پوشيد و اگر خطر آلودگي لباس نيز وجود دارد بايستي از آپرون پلاستيكي ( يك بار مصرف ) استفاده گردد . در صورت پاشيده شدن خون ومايعات آلوده به خون در محيط ( به دليل احتمال آلودگي باعوامل بيماري زا منتقله از راه خون مانند HIV و … ) توصيه مي شود كه : 1- دستكش و در صورت لزوم ساير محافظ ها پوشيده شود. 2- خون ومواد آلوده با حوله يك بار مصرف جمع آوري و پاك شود .( حوله يك بار مصرف به دستمال كاغذي و يا ساخته شده از الياف پنبه گفته مي شود كه فقط يك بار مورد استفاده قرار گرفته و سپس همانند ديگر زباله ها از بين مي رود.) 3- محل مورد نظر با آب و دترجنت ( صابون ) شسته شود. 4- با محلول هيپوكلريت سديم ( آب ژاول خانگي ، وايتكس ) گندزدايي شود . اگر سطح آلوده شده صاف باشد از رقت 6% و در صورت داشتن خلل و فرج از رقت 10% ماده گندزدا استفاده مي شود. توصيه مي شود در صورت امكان از مواد گنزداي نسل جديد مانند ‌: انواع دزومد يا هالاميد استفاده گردد. در صورتي كه مقدار زياد خون يا مايعات آلوده به خون در محيط ريخته شده ( بيشتر از 30 سي سي ) يا اگر خون و ساير مايعات ، محتوي شيشه شكسته با اشيا ء نوك تيز باشند بايد : 1- حوله يك بار مصرف روي آن پهن نمود و موضع را پوشاند . 2- روي آن محلول هيپوكليريت سديم با رقت 10% ريخت و حداقل 10 دققه صبر كرد 3- با حوله يك بار مصرف آن را جمع كرد. 4- با آب و صابون محل را پاك و تميز نمود . 5- با محلول هيپوكلريت سديم ( آب ژاول ) يا انواع دزومد و يا هالاميد ؛ گندزدايي انجام شود.

+ نوشته شده در سه شنبه سیزدهم اسفند 1387ساعت 22:42 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

بهداشت محیط بیمارستان

مقدمه :

بیمارستان نهادی است بسیار ضروری كه برای تداوم حیات و حفظ جان انسانها و بازگشت به تندرستی به تدریج در زندگی انسانها پدیدار گشته و همراه با تكامل علوم و فنون و مهارتها ، پس از گذشت سالیان دراز به شكل امروزی درآمده است. كه در جوامع مختلف نیز با توجه به وضعیت اقتصادی آن جامعه و انتظارات گیرندگان خدمات ، شاهد تفاوت های فراوانی در بین بیمارستانها می باشیم و نكته قابل توجه اینكه در هر بیمارستانی در صورت عدم رعایت موازین بهداشتی ، انواع عفونتهای نازوكومیال noso comial ( در زبان یونانی noso به معنای » بیماری « وcomeion به معنای »مراقبت « است ) شیوع پیدا می كنند . بنا به تحقیقات بعمل آمده در آمریكا ،‌ حدود5% بیماران بستری شده در بیمارستانها به عفونت بیمارستانی مبتلا می شوند كه این امر بطور متوسط مدت زمان بستری آنها را 7-5 روز افزایش می دهد كه در نتیجه حدود 750دلار هزینه درمان افزایش می یابد . این در حالی است كه جهت كنترل عفونتهای بیمارستانی فقط به 5% این هزینه نیاز است . ازاین جا به صرفه بودن اقدامات كنترل عفونت بیمارستان مشخص می شود . بهداشت محیط بیمارستان شامل كلیه اقداماتی است كه از انتقال عوامل بیماریزای محیط خارج به داخل بیمارستان و بالعكس جلوگیری می كند . در این راستا عوامل محیطی همچون آب ، فاضلاب ، ‌زباله ،‌هوا، غذا و ... باید به نحوی كنترل شوند تا علاوه بر ایجاد محیطی سالم و بهداشتی ،‌ به بهبود بیماران نیز كمك نماید. با توجه به تعریف بهداشت محیط و مسئولیت فردی در برابر سلامت افراد جامعه ، ‌رعایت مسائل بهداشتی در محیط كار بیمارستانی از اهمیت ویژه ای برخوردار می گردد. از این رو بهداشت محیط بیمارستانها رابطه مستقیمی با میزان شیوع عفونتهای بیمارستانی داشته كه رعایت این امر به عهده بخش خدمات و نیز پرسنل شاغل می باشد. با توجه به واگذاری خدمات به بخش خصوصی و پایین بودن سطح آگاهی افراد به كار گمارده شده نسبت به خطرات كاری موجود در راستای كاهش عفونتهای بیمارستانی آموزش از جایگاه ویژه ای برخوردار می گردد.

چكیده :

همانطور كه كار برای سلامت و احساس راحتی افراد مفید است تحت شرایطی نیز می تواند برای سلامتی اثرات سوء داشته باشد از آنجایی كه افراد شاغل در بخشهای درمانی بیش از سایرین در معرض بیماری ها قرار دارند لذا در صورت عدم رعایت بهداشت محیط در بیمارستان، بیشتر از دیگران آسیب دیده و یابیمار می شوند و از طرف دیگر وضعیت سلامتی شخص نیز بر كیفیت وكمیت كارتاثیر می گذارد. مبتلایان به بیماری های واگیر در صورت عدم رعایت مسائل بهداشتی ، علاوه بر به خطر انداختن جان خود، سایر همكاران یا افراد جامعه را نیز در معرض خطر قرار می دهند. افرادی كه می خواهند در محیطهای در معرض خطر مانند بیمارستانها ،كیلینیكهای تزریقات و پانسمان ، مشغول به كار شوند ( به خصوص افرادی كه نظافت آن محیط ها را به عهده دارند ) بایستی از نظر آگاهی و توانایی عملی به حدی برسند كه نه تنها خود بیمار نشوند بلكه بتوانند بانظافت صحیح ورعایت كلیه مسائل مربوط از سرایت بیمار ها جلوگیری نمایند . چرا كه بدیهی است بازده و كارآیی یك فرد سالم بیش از فرد ناسالم می باشد.

تاریخچه :

انسان از ابتدا برای زدودن پلیدی ها از تن ، جامه ،‌ مسكن ، اشیا و ادوات خود از آب استفاده می نمود . چون برطرف نمودن انواع چركها به وسیله شستشوی ساده با آب میسر نبود لذامجبور شد از موادكمكی نظیر خاك ، گیاهان ، خاك رس و سدر و گل سرشوی و چوبك برای زدودن چربیها و شستشوی البسه استفاده نمایند . ضمنا مشاهده شده بود كه خاكستر بسیاری از گیاهان خاصیت پاك كنندگی بیشتری در زدودن چربی ها دارند . این مشاهدات انسان را بر آن داشت كه دست به تجربه بزند و چربی ها را با خاكستر گیاهان مخلوط كرده ، از اختلاط آنها پاك كننده هایی به دست آورد كه مدتها بعد صابون نامیده شد كه قدمت آن به هزاران سال قبل برمی گردد . كشف دستگاههای صابون سازی كه قدمت آن به دو هزار سال می رسد موید این نظر است . در طول سالهای گذسته از اواسط قرن نونزدهم استعمال مواد شیمیایی در مقابل عفونتها و انتشار بیماری های مسری جنبش حقیقی به خود گرفت و از این زمان بود كه ارتباط بین عفونت و شیوع بیماری ها مسلم گردید. كلر كه ابتدا به عنوان از بین برنده بو استعمال می شداز سال 1843 بنا بر توصیه هلمز به عنوان ماده گند زدا در زایشگاه پیشنهاد گردید . روند استفاده از موادضدعفونی كننده و گندزدا به طور وسیع ادامه پیدا نمود به گونه ای كه در سال 1981 استاندارد فرانسه به شماره 150-72 تحت عنوان اندازه گیری قدرت باكتری كشی مواد ضدعفونی كننده ارائه گردید و در خرداد ماه 1368 موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران با الهام از این استاندارد نشریه شماره : 2842 چاپ اول خود را منتشر كرد . تعاریف : با استفاده از عوامل فیزیكی وشیمیایی مختلف می توان بسیاری ازمیكروارگانیسم ها را نابود كرد یا موجب توقف رشد آنها شد . برای انجام این عمل عوامل و روشهای متفاوت و متنوعی وجود دارد كه هر كدام به نحوی موثر بوده و در ضمن محدودیتهای خاص خود را دارا می باشند . بیمارستانها به طور مكرر برای سترون نمودن موادحساس به حرارت نظیر ترموتر ، وسایل جراحی ، ابزار ووسایل مربوط به معاینات داخلی بدن، لوله ها و سوندهای پلی اتیلنی و لوازم تنفسی و بیهوشی به روشهای شیمیایی نیز نیاز پیدا می كند

+ نوشته شده در سه شنبه سیزدهم اسفند 1387ساعت 22:31 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

نکاتی در باره غذاهای گوشتی

ارزشمند بودن گوشت و انواع آن بر هيچ كس پوشيده نيست، به طوري كه اين روزها كمتر

كسي را مي‌توان يافت كه بگويد گوشت ارزش غذايي ندارد. پروتئين‌ گوشت در مقايسه با

پروتئين‌هاي گياهي قابليت جذب بهتري دارد و به دليل دارا بودن آهن و مس بايد هفته‌اي 2 تا

3 بار در برنامه غذايي دختران نوجوان و به طور كلي خانم‌ها تا پيش از دوران يائسگي قرار

گيرد. درست است كه همواره كارشناسان به دليل چربي بالاي گوشت قرمز افراد را از

مصرف بيش از حد آن بر حذر كرده‌اند ولي بد نيست بدانيد كه مصرف كمتر از نياز گوشت قرمز

و مصرف بيش از حد گوشت سفيد مي‌تواند باعث بروز كم‌خوني شود. از اين رو، افراد سالم

بايد به تناسب، از انواع گوشت‌ها استفاده كنند و اين يك اشتباه رايج در اذهان عمومي است

كه گوشت قرمز را نسبت به گوشت سفيد پست‌تر مي‌دانند. از سوي ديگر بايد در نظر داشت

كه قارچ را نمي‌توان جايگزين گوشت كرد چراكه در گوشت موادي نظير روي، آهن و ويتامين

12 B به فراواني يافت مي‌شود كه در قارچ اين مواد بسيار ناچيزند. همچنين بايد در هنگام

استفاده از سويا نيز از مقداري گوشت قرمز استفاده كنيد تا آهن موجود در سويا را قابل جذب

كند. از اين رو، مي‌توان با رعايت نكاتي هرچند ساده در هنگام طبخ غذاهاي گوشتي از خواص

مفيد آنها بهره برد و از عوارض آنها كاست. چه بايد كرد؟ قبل از پخت:تمام چربي‌هاي ظاهري

گوشت را قبل از پخت غذا جدا كنيد و براي بهتر كردن طعم گوشت كم‌چرب از سير، پياز،

سبزيجات تازه، ادويه و آبليمو استفاده كنيد. در نظر داشته باشيد گوشت به دليل آن كه

سرشار از سديم است به نمك نيازي ندارد. گوشت سرخ شده:از سرخ كردن زياد گوشت در

داخل روغن خودداري كنيد. سرخ كردن باعث افزايش ميزان چربي و كالري آن شده و غذا ر

ا دير هضم مي‌كند. لذا در صورتي كه قصد داريد گوشت را سرخ كنيد به اندازه چرب شدن ته

ظرف از روغن استفاده كنيد و براي استفاده كمتر از روغن از ظروف تفلون استفاده كنيد.

كباب:قبل از كباب كردن گوشت تا آنجا كه امكان دارد چربي‌هاي آن را جدا كنيد هنگامي كه

گوشت كباب مي‌شود چربي آن ذوب شده و در آتش ريخته و ايجاد دود مي‌كند. اين دود كه

روي گوشت مي‌نشيند حاوي مواد سرطانزاست. شعله ايجاد شده ناشي از ريختن چربي

روي منقل يا گاز را فورا خاموش كنيد و براي كباب كردن گوشت به‌آن روغن نزنيد. بد نيست

بدانيد گوشت‌هاي كبابي به دليل آن كه در هنگام پخت در شيره خود پخته مي‌شوند داراي

ارزش غذايي بالايي هستند لذا بهتر است كباب را آبدار تهيه و با سالاد و سبزيجات خام

مصرف كنيد. آبگوشت: آبگوشت غذايي مقوي بوده و تامين‌كننده انرژي حياتي است. آبگوشت

غذايي است كه ارزش غذايي‌آن كمتر از خود گوشت است، ولي افزودن سيب‌زميني كمبود

مواد گلوسيدي و نشاسته‌اي گوشت را تامين مي‌كند. آبگوشت در تحريك ترشحات روده و

تقويت اعصاب بسيار موثر است. افراد ضعيف و ناتوان را تقويت مي‌كند ولي زياده‌روي در

خوردن آن خوب نيست چرا كه هضم آن با مشكل روبه‌رو شده و فشار خون را بالا مي‌برد.

گوشت آب‌پز:گوشت پس از جوشيدن در آب 75 درصد از مواد غذايي‌اش خارج مي‌شود كه از

اين مقدار 3 درصد از آلبومين‌هاي محلول و قابل انعقاد به شكل كف روي آب گوشت قرار

گرفته و بقيه در آب حل مي‌شود. اگر گوشت را با استخوان بپزيد مقداري از كلسيم، فسفر و

ويتامينD استخوان در غذا حل مي‌شود كه خوردن آن بسيار مفيد است. نكته:مصرف زياد

گوشت سبب زياد كار كردن كبد و خستگي آن مي‌شود. پورين و اسيد اوريك در خون زياد

مي‌شود و فعاليت سلول‌هاي كليه كاهش مي‌يابد و به تدريج كليه‌ها خسته و قدرت دفع

سموم و ادرار نيز كم مي‌شود. همچنين زياده‌روي در مصرف گوشت مي‌تواند چربي و فشار

خون را افزايش داده و افراد را مستعد ابتلا به بيماري نقرس سازد.

+ نوشته شده در چهارشنبه هفتم اسفند 1387ساعت 22:26 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

گوشت خوب

پژوهشگران توصيه مي‌كنند، اگر تمايل زيادي به گنجاندن گوشت در رژيم غذايي خود داريد بايد

بدانيد كه گوشت هم مانند ساير مواد غذايي انواع خوب و بد دارد و بنابراين بايد دقت كنيد كه

انواع مناسب آن را انتخاب كنيد. به گزارش سلامت نیوز،‌ متخصصان در آمريكا چند راه كار را

براي انتخاب گوشت مناسب ارائه كرده‌اند كه به قرار زير است: از گوشت‌هاي كم چرب و

گوشت مرغ استفاده كنيد و از خوردن گوشت‌هاي گوساله با چربي زياد و يا گوشت مرغ به

همراه پوست آن خودداري كنيد. محاسبه مقدار چربي و كالري‌هاي موجود در افزودني‌هاي

هنگام طبخ غذا را هرگز فراموش نكنيد. ماهي را در رژيم غذايي خود بگنجانيد به ويژه

ماهي‌هايي كه حاوي مقادير بالايي از اسيدهاي چرب امگا-3 هستند. از مصرف گوشت‌هاي

عضوي مانند كبد پرهيز كنيد؛ چرا كه مملو از كلسترول هستند. از خوردن گوشت‌هاي فرآوري

شده مانند هات داگ،‌ همبرگر، سوسيس و كالباس خودداري كنيد؛ چرا كه اين نوع گوشت‌ها

مي‌توانند حاوي مقادير بسيار زيادي سديم و ديگر افزودني‌ها باشند.

+ نوشته شده در چهارشنبه هفتم اسفند 1387ساعت 22:20 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

بخشی از قوانين و مقررات موجود در زمینه بهداشت محیط مقدمه:‌ كنترل‌ عوامل‌ محيطي‌ در ارتقاي‌ سلامت‌ انسان‌ نقش‌ اساسي‌ و كليدي‌ دارد و آلاينده‌ هاي‌ محيط كه‌ از تنوع‌، گستردگي‌ و پيچيدگي‌ خاصي‌ برخوردارند، مي‌ توانند هر سه‌ بعد جسمي‌، رواني‌ و اجتماعي‌ سلامت‌ انسان‌ را با خطر مواجه‌ سازند. امروزه‌ بيشتر اين‌ آلاينده‌ ها حاصل‌ فعاليتهاي‌ روز مره‌ و يا فعاليتهاي‌ ويژه‌ انسانها نظير علوم، فنون‌، صنايع‌ و ارتقاي‌ سطح‌ فناوري‌ مي‌ باشند كه‌ در روند توليد آنها گاه‌ علم‌ و اراده‌ انسان‌ بصورت‌ عمدي‌دخالت‌ داشته‌ و گاهي‌ نيز ناشي‌ از عدم‌ آگاهي‌ و اطلاع‌ از پيامدهاي‌آن هستند. حفظ و صيانت‌ از محيط مستلزم‌ انضباط و رعايت‌ نظم‌ اجتماعي‌ است‌ و ضمانت‌ اجرايي‌ آن‌ نيز وجود قوانين‌ و آئين‌ نامه‌ هاي‌ قوي‌ و محكمي‌ است‌ كه‌ اجراي‌ آنها ميتواند آثار سوء و زيانبار آلودگي‌ هاي ‌محيطي‌ را به‌ حداقل‌ ممكن‌ برساند. در كشور ما قوانين‌ و آئين‌ نامه‌ هاي‌ متعددي‌ در زمينه‌ آب‌، هوا، فاضلاب‌، مواد غذايي‌، اماكن‌ و موارد تخلف‌ زيست‌ محيطي‌ وجود دارد كه‌ اغلب‌ آنها با بهداشت‌ محيط مرتبط مي‌ باشند. بنابراين ‌تعدادي از آنها بعنوان‌ پشتيبان‌ اصلي‌ پيشبرد اهداف‌ بهداشت‌ محيط هستند كه‌ ذيلا به‌ آنها اشاره‌ مي گردد. آئين نامه بهداشت محيط مصوب هیات وزیران اين‌ آئين‌ نامه‌ در تاريخ24/4/1371 به‌ تصويب‌ هيئت‌ محترم‌ وزيران‌ رسيده‌ و در حقيقت‌ رئوس‌ وظايف ‌و فعاليتهاي‌ بهداشت‌ محيط كشور را تبيين‌ نموده‌ است. ماده 1 ـ تعاريف: الف ـ بهداشت محيط: بهداشت محيط عبارتست از كنترل عواملي از محيط زندگي كه به گونه اي روي سلامت جسمي، رواني و اجتماعي انسان تاثير ميگذارند. ب ـ آب آشاميدني: آب آشاميدني آب گوارايي است كه عوامل فيزيكي، شيميايي، وبيولوژيكي آن در حد استانداردهاي مصوب باشد و مصرف آن عارضه سوئي در كوتاه مدت يا دراز مدت در انسان ايجاد نكند. پ ـ آلودگي آب آشاميدني: آلودگي آب آشاميدني عبارتست از تغيير خواص فيزيكي ، شيميايي و بيولوژيكي آب به گونه اي كه آنرا براي مصرف انسان زيان آور سازد. ت ـ كنترل بهداشتي: منظور از كنترل بهداشتي، بازديد و بررسي بهداشتي مراكز مشمول اين آئين نامه به منظور اعمال ضوابط بهداشت محيطي ميباشد. ث ـ مراكز كاربرد پرتوهاي يونساز در پزشكي: مراكز كاربرد پرتوهاي يونساز در پزشكي مراكزي هستند كه با استفاده از پرتوهاي يونساز زير نظر مسئولين متخصص مربوطه به تشخيص يا درمان بيماريها پرداخته و شامل مراكز راديو لوژي، راديوتراپي وراديوايزوتوپ ميباشد. ج ـ اماكن عمومي: اماكن عمومي عبارتند از: اماكن متبركه و زيارتگاهها، زائرسراها، هتل ها، متل ها، مسافرخانه ها، پانسيونها، آسايشگاههاي سالمندان، آرايشگاهها، حمامها، حمامهاي سونا، استخر هاي شنا، سينماها، پاركها، مراكز تفريحي، باشگاههاي ورزشي، ترمينال هاي وسايل حمل و نقل عمومي و مسافرتي، توالتهاي عمومي، گورستانها و مانند اين موارد. چ ـ مراكز تهيه ، توزيع ، نگهداري و فروش مواد خوردني ،آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي: مراكز تهيه، توزيع، نگهداري و فروش مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي عبارتند : از كليه كارخانه ها، كارگاهها، سردخانه ها، اماكن ومغازه هايي كه به گونه اي نسبت به تهيه،توزيع، نگهداري و فروش مواد خوردني ، آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي اقدام نمايند. ح ـ مراكز بهداشتي ـ درماني: مراكز بهداشتي درماني عبارتند از بيمارستانها، آسايشگاهها، زايشگاهها، مطبها، درمانگاهها، آزمايشگاههاي تشخيص طبي، بخشهاي تزريقات و پانسمان، آسايشگاههاي معلولين، طب هسته اي، فيزيوتراپي، راديولوژي و مانند اينها. خ ـ مراكز آ موزشي و تربيتي: مراكز آموزشي و تربيتي عبارتند از مدارس، آموزشگاههاي تحصيلي، حوزه هاي علميه، دانشكده ها، هنرستان ها، خوابگاههاي مراكز آموزشي، پرورشگاهها، مراكز تربيتي شبانه روزي (ندامتگاهها) و مهدهاي كودك. ماده 2ـ هر اقدامي كه تهديدي براي بهداشت عمومي شناخته شود ممنوع ميباشد. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظف است پس از تشخيص هر مورد از مواردي كه در حيطه وظايف وزارت ميباشد راسا اقدام قانوني معمول و در ساير موارد موضوع را به مراجع ذيربط جهت انجام اقدامهاي قانوني فوري اعلام نمايد. متخلفان از مقررات بهداشت عمومي تحت پيگرد قانوني قرار خواهند گرفت. ماده 3 ـ آلوده كردن آب آشاميدني عمومي ممنوع است و با متخلفان مطابق مقررات رفتار خواهد شد. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به منظور حفظ سلامت و بهداشت مردم مكلف است كيفيت آب آشاميدني عمومي از نقطه آبگيري تا مصرف را از نظر بهداشتي تحت نظارت مستمر قرار دهد. تبصره1ـ وظايف و اختيارات سازمان حفاظت محيط زيست در پيشگيري و جلوگيري از آلودگي منابع آب، موضوع ماده (46) قانون توزيع عادلانه آب و آئين نامه هاي اجرايي آن همچنان قابل اجراست. تبصره2ـ سازمانها و مؤسسه هاي دولتي و خصوصي تامين كننده آب آشاميدني عمومي مؤظف به رعايت همه ضوابط و معيارهاي بهداشتي اعلام شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بوده و بايد همه اطلاعات لازم براي بررسي مورد يا موارد و تسهيلات بازديد از تاسيسات را در اختيار وزارت قرار دهند. تبصره 3ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به منظور كنترل آب آشاميدني عمومي در مراحل مختلف توزيع، آزمايشگاههاي مراكز بهداشت استان، شهرستان و مراكز بهداشتي ـ درماني را براي ارائه خدمت در اين زمينه تجهيز مينمايد. ماده 4 ـ به منظور جلوگيري از روند رو به رشد آلودگي منابع آبهاي سطحي و زيرزميني اعم از چاهها، رودخانه ها، قناتها، چشمه ها ـ آب مصرفي شهر و روستا كميته اي با نام كميته حفاظت از منابع آب آشاميدني زير نظر استاندار با عضويت مديران و رؤساي ادارات كل : 1ـ بهداشت، درمان و آموزش پزشكي 2ـ سازمان حفاظت محيط زيست 3ـ سازمان آب منطقه اي استان 4ـ جهاد سازندگي استان 5ـ برنامه و بودجه استان 6ـ شركت آب و فاضلاب استان، تشكيل مي شود تا موارد زير را بررسي و اقدام نمايد. * اتخاذ تصميم راجع به خارج نمودن بعضي از منابع تامين آب آشاميدني از سرويس كه بر اساس گزارش اداره كل بهداشت محيط آلوده شده اند (اعم از چاهها، چشمه ها، قناتها و...). * اتخاذ تدابير لازم جهت حفاظت از منابع آب آشاميدني موجود بر اساس دستورهايي كه توسط دستگاههاي ذيربط پيشنهاد مي شود و به تصويب كميته مي رسد. * اتخاذ تدابير لازم به منظور حفظ حريم مناطقي كه در آينده براي تامين آب شهرها از طريق دستگاههاي ذيربط پيشنهاد مي شود. * اتخاذ تصميم در رابطه با بحرانهاي ناشي از آلودگي منابع آب و چگونگي مقابله به آنها. تبصره: در ابتدا اداره كل بهداشت محيط موظف است نواقصي را كه موجب آلودگي منابع آب ميگردد به دستگاه ذيربط اعلام كند تا راسا نسبت به رفع آن اقدام نمايد. در صورتي كه امكانات دستگاهها براي رفع نواقص كفايت ننمايد مراتب در كميته ياد شده مطرح خواهد شد. ماده 5 ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بمنظور حفظ بهداشت عمومي مكلف است بررسيهاي لازم را در مورد تاثير هاي هواي استنشاقي و ساير مواد مؤثر بر انسان معمول دارد و نسبت به ارائه توصيه هاي ضروري به مراجع ذيربط اقدام نمايد. ماده 6 ـ مراكز كاربرد پرتوهاي يونساز در پزشكي موظف به همكاري و ارائه آمار و اطلاعات و فراهم نمودن تسهيلات بمنظور بررسي دوزيمتري و بهسازي جهت انجام وظيفه كارشناسان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي باشند. با متخلفان برابر مقررات قانوني مربوطه (قانون تعزيرات) رفتار خواهد شد. ماده 7 ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مكلف است مراكز بهداشتي، درماني، آموزشي و تربيتي، اماكن عمومي، مراكز تهيه، توزيع، نگهداري و فروش مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي را از نظر ضوابط و مقررات بهداشت محيطي كنترل و با متخلفان از دستورالعمل ها و توصيه هاي بهداشتي وزارت برابر مقررات قانوني مربوطه (قانون تعزيرات) رفتار نمايد. ماده 8 ـ مراجع صادر كننده پروانه كسب مراكز تهيه، توزيع، نگهداري وفروش مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و اماكن عمومي مؤظفند ضمن رعايت ضوابط مربوط به خود، مقررات و توصيه هاي اعلام شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي را نيز در اين زمينه رعايت نموده و قبل از صدور پروانه كسب، نظريه بهداشتي از اين وزارتخانه كسب نمايند. ماده 9 ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي علاوه بر وظيفه قانوني مبارزه با ناقلين بيماريها عهده دار نظارت بر امر مبارزه با بندپايان، جوندگان و حيوانهاي ناقل بيماريها نيز مي باشد. مراجع ذيربط ملزم به رعايت دستورالعملهاي بهداشت محيطي اين وزارتخانه در اين مورد هستند. ماده 10 ـ بمنظور پيشگيري از شيوع بيماريهاي منتقل شده بوسيله بند پايان و حيوانات ناقل بيماري و همچنين جلوگيري از آلودگي محيط به سموم و مواد شيميايي و در صورت امكان روشهاي مبارزه از طريق بهسازي محيط ارجح بوده و دستگاههاي اجرائي ذيربط موظف به بهسازي كانونهاي جلب و تكثير بندپايان و حيوانهاي ناقل برابر توصيه ها و دستورالعملهاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي باشند. تبصره: شهرداري ها مكلفند در تنظيم روشهاي جمع آوري، حمل و دفع زباله شهر و سايرخدمات شهري دستورالعملها و توصيه هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و ساير مراجع ذيربط را رعايت نمايند. ماده 11 ـ صدور مجوز ورود و ترخيص و كنترل بهداشتي هر نوع دام و فراورده هاي خام دامي با توجه به مواد (2ـ3ـ4ـ7ـ8)قانون سازمان دامپزشكي كشور (مصوبه سال 1350) كه مؤخر بر قانون مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي است علي الاطلاق و در تمام مراحل اعم از توليد، توزيع و عرضه از لحاظ پيشگيري و مبارزه با بيماريهاي دامي و بيماريهاي مشترك انسان و دام بر عهده سازمان دامپزشكي مي باشد. طبيعي است چنانچه عرضه فراورده هاي خام دامي موجب بيماريهاي مختص انسان شود وهمچنين مواردي كه در فراورده هاي خام دامي تغييراتي داده شود كه مواد حاصل شده فراورده خام دامي تلقي نگردد مسئوليت كنترل بهداشتي بر عهده وزارت بهداشت، درمان آموزش پزشكي است كه مطابق قانون مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي وبهداشتي (مصوبه 1346) و اصلاحات آن انجام خواهد شد. ماده 12 ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي از طريق شبكه هاي بهداشتي، درماني و خانه هاي بهداشت در روستا ها ضمن آموزش گسترده بابسيج مردم و جلب همكاري بين بخشي در زمينه مسائل بهداشت محيطي از قبيل جمع آوري و حمل و دفع بهداشتي زباله، دفع بهداشتي مدفوع و كود حيواني، بهسازي معابر و جداسازي محل نگهداري دام و پرندگان از محل سكونت، نظارت و پيگيري لازم را داشته و همچنين در جهت بهسازي منابع و كنترل كيفي آب آشاميدني، جمع آوري و دفع بهداشتي فاضلابها، كنترل اماكن عمومي و مراكز تهيه، توزيع، نگهداري و فروش مواد غذايي اقدام نمايد. بخش مهمي از وظايف عوامل اجرائي و بازرساناداره كنترل مواد غذايي وبهداشت محيط بازرسي و كنترل مراكز تهيه وتوزيع موادغذايي وبهداشتي براي تشخيص مواد ناسالم وغيربهداشتي ميباشد كه اين امر با توجه بهصلاحيت ومأموريتي كه برعهده بازرسان مذكور محول است انجام ميگيرد، لذا براي تشخيصقطعي مواد فاسد وغير قابل مصرف وهمچنين تفكيك مواد ناسالم ازسالم با اسلوب خاصيمبادرت به نمونه برداري ميشود كه دراين خصوص ملاك قطعي وقانوني نظريه آزمايشگاه استتا با اعمال اين روش بتوان نسبت به نمونه گرفته شده قضاوت صحيح نمود، لذا هيچيك ازمأمورين اجازه ندارند قبل از حصول نتيجه آزمايشگاه و اجازه از مقامات قضايي محلنسبت به انهدام مواد غذايي يا بهداشتي به هر مقدار واندازه حتي با رضايت صاحب كالامبادرت نمايند. قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مصوب تیرماه 1346 با اصلاحات بعدی ماده 1 ـ مرتكب هریك از اعمال زیر در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی به ‌مجازات‌های مقرر در این قانون محكوم خواهد شد : 1 - عرضه یا فروش جنسی به جای جنس دیگر . 2 - مخلوط كردن مواد خارجی به جنس به منظور سوء استفاده . 3 - عدم رعایت استاندارد یا فرمول ثبت شده در مواردی كه تعیین فرمول و رعایت آن و همچنین ‌تعیین استاندارد و رعایت آن الزامی باشد . 4 - فروش و عرضه جنس فاسد و یا فروش و عرضه جنسی كه موعد مصرف آن گذشته باشد . 5 - به كار بردن رنگ‌ها و اسانس‌ها و سایر مواد اضافی غیر‌مجاز در مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی و یا لوازم بازی كودكان . 6 - ( الحاقی ‌) ـ ساختن مواد تقلبی خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی . ماده 2 ـ ( اصلاحی ‌) ـ ارتكاب هریك از اعمال مذكور در ماده یك حسب مورد مستوجب یكی ازمجازات‌های زیر خواهد بود : 1 - در مواردی كه مواد مذكور در ماده یك به دست مصرف‌كننده نرسیده یا اینكه مصرف آن موجب ‌بیماری یا آسیبی نگردد مجازات مرتكب سه ماه تا یك سال حبس جنحه‌ای خواهد بود ولی درهرحال سازنده یا تهیه ‌كننده یا مخلوط‌ كننده مواد تقلبی به حبس جنایی درجه 2 از دو تا پنج سال ‌محكوم خواهد شد . 2 - در صورتی كه مصرف مواد مذكور موجب بیماری مصرف‌ كننده یا آسیبی گردد كه معالجه آن‌ كمتر از یك ماه باشد مجازات مرتكب شش ماه تا دو سال حبس جنحه‌ای خواهد بود و هرگاه مدت‌ معالجه بیشتر از یك ماه باشد مجازات مرتكب یك سال تا سه سال حبس جنحه‌ای است و درهر دو مورد سازنده یا تهیه ‌كننده یا مخلوط‌ كننده مواد تقلبی به حبس جنایی درجه یك از سه سال تا ده سال ‌محكوم خواهد شد . 3 - در صورتی كه مصرف مواد مذكور موجب نقص یكی از اعضای مصرف ‌كننده گردد مجازات ‌مرتكب با توجه به میزان نقص سه تا ده سال حبس جنایی درجه یك است ودراین موارد سازنده یا تهیه ‌كننده ‌یا مخلوط ‌كننده ‌مواد تقلبی به حبس‌ جنایی‌ درجه‌ یك‌ از پنج‌سال تا پانزده‌ سال محكوم می‌شود . 4 - در صورتی كه مصرف مواد بهداشتی یا آرایشی موجب نقص زیبایی یا كراهت منظر شود مجازات مرتكب با توجه به میزان نقص یا كراهت یك تا سه سال حبس جنحه‌ای خواهد بود و دراین مورد سازنده یا تهیه ‌كننده یا مخلوط ‌كننده آن با مواد خارجی به حبس جنایی درجه دو از دو سال ‌تا ده سال محكوم خواهد شد . ماده 3 ـ ( اصلاحی ‌) ـ در صورتی كه مصرف مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی منجربه فوت مصرف‌كننده گردد مجازات سازنده یا تهیه ‌كننده یا مخلوط‌ كننده اعدام است و در سایر موارد مذكور در ماده یك در صورتی كه منجر به فوت شود مجازات مرتكب سه سال تا پانزده سال حبس ‌جنایی درجه یك است . تبصره‌ 1 : ( الحاقی ‌) ـ مرتكب هریك ازجرایم مذكور در این ماده و ماده 2 این قانون علاوه بر كیفرمقرر جز در مورد اعدام به پرداخت جزای نقدی از بیست هزار ریال تا پانصد هزار ریال و محرومیت ‌از اشتغال به كسب یا كار مربوط به مواد خوردنی یا آشامیدنی یا آرایشی یا بهداشتی از یك تا سه ‌سال محكوم خواهد شد . تبصره‌ 2 : ( الحاقی ‌) ـ در تمام موارد مذكور در این قانون هرگاه معلوم شود كه مواد تقلبی با علم واطلاع مدیر یا صاحب مؤسسه یا كارگاه ساخته یا تهیه یا با مواد خارجی مخلوط شده است اشخاص ‌مذكور به همان مجازاتی كه برای مباشرعمل مقرر است محكوم خواهند شد . ماده 4 ـ درهر مورد كه در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مواد سمی به حد غیرمجاز باشد دادگاه مرتكب را برحسب مورد به حداكثر مجازات‌های مذكور در ماده 2 محكوم خواهد نمود . ماده 5 ـ رقابت مكارانه در مورد مواد موضوع این قانون از طرف هركس مشمول بند الف ماده 244 قانون كیفرعمومی خواهد بود . ماده 6 ـ هرگاه در نتیجه بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی یا عدم مهارت تهیه ‌كننده یا سازنده یا فروشنده یا عرضه ‌كننده یا هریك ازعاملین آنها مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی وبهداشتی به صورتی‌ درآید كه مصرف آن موجب بیماری یا آسیبی گردد كه معالجه آن كمتراز یك ماه باشد مجازات ‌اشخاص مذكور برحسب مورد دو ماه تا شش ماه حبس جنحه‌ای خواهد بود و در صورتی كه مدت‌ معالجه زائد بر یك ماه باشد مرتكب به حداكثر مجازات حبس مذكور در این ماده و تأدیه غرامت از پنج هزار تا پنجاه هزار ریال محكوم می‌شود . ماده 7 ـ از تاریخ تصویب این قانون تأسیس هرگونه كارخانه یا كارگاه تهیه مواد خوردنی وآشامیدنی و آرایشی و بهداشتی منوط به تحصیل پروانه از وزارت بهداری ، در مورد كارخانه‌ها پروانه ‌تأسیس نیز از وزارت اقتصاد است شرایط صدور پروانه و طرز كار و تولید و بهره ‌برداری و اداره‌ مؤسسات مزبور در آیین‌ نامه‌ای كه بوسیله وزارت بهداری تهیه می‌شود ، تعیین خواهد گردید . تبصره‌ : مسئولیت فنی كارخانه‌های مواد خوردنی ـ آشامیدنی ـ آرایشی و بهداشتی به عهده‌ افرادی خواهد بود كه در فنون پزشكی ـ داروسازی ـ دام پزشكی ـ رشته‌های تغذیه ـ شیمی و علوم ‌تجربی دارای درجه تحصیلی دانشگاهی از لیسانس به بالا باشند و با توجه به رشته‌های مربوط ( موادخوردنی ـ آشامیدنی ـ آرایشی و بهداشتی ‌) درجه تحصیلی رشته تخصصی و میزان تجربه لازم برای‌ مسئولیت فنی مؤسسات فوق‌الذكر كه به موجب آیین ‌نامه‌ای كه بوسیله وزارت بهداری تهیه ‌می‌شود ، تعیین خواهد شد . ماده 8 ـ وزارت بهداری جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده كه در كارخانجات تهیه می‌شود مبلغ پنج هزار ریال و جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده‌هایی كه در كارگاه‌های مشمول این ‌قانون تهیه می‌شود مبلغ پانصد ریال دریافت خواهد داشت كه منحصراً به مصرف تأسیس و توسعه ‌و تكمیل آزمایشگاه‌های مواد غذایی خواهد رسید . تبصره‌ 1 : كارگاه‌هایی كه فرآورده‌های خود را با علامت و بسته‌‌بندی مشخص به صورت بازرگانی ‌عرضه می‌كنند مشمول این قانون خواهند بود . تبصره‌ 2 : هریك از آزمایشگاه‌های ذی صلاحیت وابسته به وزارت بهداری مجازند از اشخاص‌ حقیقی یا حقوقی كه تقاضای آزمایش مواد یا محصولات خود را می‌نماید به موجب تعرفه‌ای كه از طرف وزارت بهداری پیشنهاد و به تصویب كمیسیون‌های دارایی مجلسین خواهد رسید حق آزمایش‌ دریافت نمایند . درآمدهای حاصل از اجرای این ماده در حسابی در خزانه كل متمركز شده و در هریك از مؤسسات به ‌مصرف توسعه و تكمیل همان مؤسسه خواهد رسید . ‌ تبصره‌ 3 : فهرست كارخانجات و كارگاه‌های مشمول این قانون از طرف وزارت بهداری تهیه و پس از تصویب كمیسیون‌های بهداری مجلسین آگهی خواهد شد . ماده 9 : تهيه كنندگان و سازندگان و واردكنندگان مواد خوردني و آشاميدني و بهداشتي و آرايشي كه نوع موسسات آنها در آگهي وزارت بهداري قيد خواهد شد و در تاريخ تصويب اين قانون و آيين نامه هاي اجرايي آن مشغول به كار هستند مكلفند ظرف شش ماه از تاريخ انتشار آگهي تقاضاي پروانه بهداشتي از وزارت بهداري بنمايند به تقاضاهاي رسيده در كميسيون فني مركب از سه نفر از اشخاص صلاحيتدار به تعيين وزارت بهداري رسيدگي و ظرف شش ماه تصميم كميسيون بر رد يا قبول تقاضاها صادر خواهد شد. هرگاه در موعد مقرر تقاضاي صدور پروانه نشود و يا كميسيون تقاضاي صاحب موسسه را رد نمايد به دستور دادستان موسسه موقتا تعطيل خواهد گرديد. از دستور مزبور تا ده روز پس از ابلاغ مي توان به دادگاه شهرستان شكايت نمود و دادگاه خارج از نوبت به شكايت رسيدگي كرده وراي مي دهد راي مزبور قطعي است . تبصره : آيين نامه هاي اجرايي مواد 8 و 9 به وسيله وزارت بهداري تهيه و پس از تصويب كميسيونهاي بهداري مجلسين به مورد اجرا گذارده خواهد شد. ماده 10 : رد تقاضاي صدور پروانه مانع از آن نيست كه صاحب موسسه با رعايت مقررات ماده 7 مجددا تقاضاي صدور پروانه بهداشتي و ساختن بنمايد. ماده 11 : در موسسات داخلي كه نوع آنها از طرف وزارت بهداري معين و صورت آن منتشر مي گردد صاحبان آنها مكلفند طبق دستور وزارت بهداري مشخصات لازم را در مورد هر نوع فرآورده به خط فارسي خوانا روي بسته بندي يا ظرف محتوي جنس قيد نمايند در مواردي كه فرمول محصول يا مواد تركيبي طبق تقاضاي سازنده فرمول بايستي محفوظ بماند بايد فرمول محصول را قبلا به وزارت بهداري تسليم و شماره پروانه آن را روي بسته بندي ذكر نمايد. متخلفين از مقررات اين ماده به پرداخت غرامت از پنج هزار تا بيست هزار ريال محكوم خواهند شد. ماده 12 : وزارت بهداري مكلف است فهرست رنگها و اسانسها و ساير مواد مجاز قابل افزودن به مواد خوردني يا آشاميدني يا آرايشي يا بهداشتي و همچنين نوع جنس ظرف مورد استفاده در صنايع مواد خوردني يا آشاميدني و يا رنگهاي مورد مصرف در اسباب بازي را آگهي نمايد. افزودن موادي كه در آگهي ذكر نشده باشد به مواد خوردني و آشاميدني و آرايشي و بهداشتي و اسباب بازي بدون اجازه وزارت بهداري و همچنين به كار بردن مواد سمي به صورت و ميزان غير مجاز در سفيد كردن و پاك كردن و شفاف كردن يا رنگ آميزي ظروف غذايي يا پوشش و بسته بندي مواد خوردني و آشاميدني و آرايشي و بهداشتي ممنوع است و مجازات سازندگان يا تهيه كنندگان مواد موضوع اين ماده در صورتي كه مستلزم مجازات شديدتري نباشد حبس تاديبي از سه ماه تا يك سال خواهد بود. ماده 13 : مقررات بهداشتي طبق آيين نامه اي از طرف وزارت بهداري تعيين و براي اطلاع عموم به وسائل مقتضي آگهي مي شود. تخلف از مقررات بهداشتي مذكور مستوجب مجازات خلافي است كه بر طبق آيين نامه مصوب وزارت دادگستري و وزارت بهداري تعيين خواهد شد. ماموريني كه از طرف وزارت بهداري يا موسسات مسئول ديگر براي نظارت در مواد خوردني و آشاميدني و بهداشتي تعيين مي شوند مكلفند متخلفين از مقررات بهداشتي را با ذكر مورد تخلف با تنظيم گزارش به مسئول بهداشت محل معرفي نمايند. مسئول بهداشت محل در صورت تاييد گزارش مامور نظارت متخلف را به دادگاه خلاف معرفي نموده و به مدير موسسه نيز كتبا اخطار مي نمايد كه در موعد مقرر كه مدت آن در آيين نامه تعيين خواهد شد به رفع نواقص بهداشتي اقدام نمايد. در صورتي كه پس از انقضا مهلت مقرر نقائص مذكور رفع نشده باشد مامور نظارت مكلف است مراتب را به مسئول بهداشت محل مجددا گزارش دهد و مسئول مزبور پس از رسيدگي و تاييد گزارش مامور نظارت محل تعيين شده را با دستور كتبي موقتا تعطيل مي كند. ادامه كار در صورتي اجازه داده خواهد شد كه صاحب يا مدير مسئول موسسه مسئول بهداشت محل را از اجراي مقررات مطمئن سازد. ماده 14 : كليه مواد تقلبي يا فاسد يا موادي كه مدت مصرف آنها منقضي شده باشد بلافاصله پس از كشف توقيف مي شود هرگاه وزارت بهداري يا موسسات مسئول ديگر گواهي نمايند كه مواد مكشوفه براي برخي از مصارف انساني يا حيواني يا صنعتي قابل استفاده است ولي نگاهداري آنها امكان ندارد مواد مكشوفه به دستور دادستان شهرستان با اطلاع صاحب كالا و با حضور نماينده دادستان شهرستان به فروش مي رسد و وجوه حاصل تا ختم دادرسي و صدور حكم قطعي در صندوق دادگستري توديع خواهد شد و هرگاه گواهي شود كه مواد مكشوفه قابليت مصرف انساني يا حيواني يا صنعتي ندارد فورا به دستور دادستان معدوم مي شود. در كليه موارد فوق و همچنين در مورد اسباب و ابزار و آلات جرم دادگاه طبق ماده 5 قانون مجازات عمومي تعيين تكليف مي نمايد و اگر قبلا به فروش رسيده باشد در مورد وجوه حاصل از فروش نيز تعيين تكليف خواهد كرد. درآمد حاصل از اجراي اين ماده به مصرف تاسيس و توسعه و تكميل آزمايشگاه هاي تحقيق و كنترل مواد غذايي خواهد رسيد. ماده 15 : كساني كه مواد مذكور در ماده 14 را خريداري مي نمايند بايد منحصرا براي مصارفي كه از طرف وزارت بهداري يا موسسات مسئول ديگر تعيين گرديده معامله نمايند يا به كار برند والا بر حسب مورد به مجازاتهاي مذكور در اين قانون محكوم خواهند شد. ماده 16 : از تاريخ تصويب اين قانون ترخيص مواد غذايي يا بهداشتي يا آرايشي از گمرك به هر شكل و كيفيت به منظور بازرگاني يا تبليغاتي با رعايت مقررات عمومي علاوه بر دارا بودن گواهي بهداشتي و قابليت مصرف از كشور مبدا مستلزم تحصيل پروانه ورود از وزارت بهداري است و واردكننده نيز مكلف است براي تحصيلي پروانه مزبور فرمول مواد و همچنين موادي كه براي نگاهداري به آنها اضافه شده به وزارت بهداري تسليم نمايد. ماده 17 : كليه جرائم مندرج در اين قانون از جرائم عمومي محسوب است. ماده 18 : دولت مامور اجراي اين قانون است . اقدامات اجرايي مربوط به مقررات ماده 14 در زمينه كشف وضبطونمونه برداري از مواد غذايي و بهداشتي:‌ 1- كشف مواد غذايي و بهداشتي فاسد،تاريخ مصرف گذشته، تقلبي، نداشتن مشخصات لازم بهداشتي و.. 2- تنظيم صورتجلسهونمونه برداري بطريق علمي وبهداشتي به لحاظ حصول اطمينان از سالم بودن فرآورده. 3- ارسال نمونه به آزمايشگاه در شرايط مناسب وبهداشتي. 4- دريافت پاسخ از‌آزمايشگاه وتكميل پرونده و چنانچه پاسخ آزمايشگاه قابليت مصرف باشد مراتب بلافاصلهبه بازرسان ابلاغ ، تا نسبت به فك پلمپ طي صورتجلسه اقدام كنند و در صورتيكه حاكي ازغير قابل مصرف يا تقلبي باموادي كه مفادماد ه 14 باشد با تكميل پرونده مربوطه ازطريق پاسگاههاي انتظامي ويا بطور مستقيم به دادگاه بطور اجراي قانون ارسال ميشود.

+ نوشته شده در دوشنبه بیست و هشتم بهمن 1387ساعت 6:36 توسط مهندس مصطفی میرحاج |

تیتر : تولید پلاستیک از گیاهان (1) خلاصه : در این مقاله با شیوه تولید پلاستیک از گیاه ، چگونگی ابداع این شیوه، مسایل و بحثهای جهانی پیرامون این موضوع و پلاستیک آشنا خواهید شد. متن کل خبر : در انتهاى جاده اى سنگلاخى در ایالت آیواى مرکزى، یک کشاورز در افق، به جایى خیره شده است که تا چشم کار مى کند گیاهان بلند و برگ دار ذرت قرار دارند و زیر نسیم موج مى زنند. او لبخندى مى زند زیرا چیزى در مورد کشتزارش مى داند که کمتر کسى از آن آگاه است چون نه فقط دانه هاى ذرت در سنبله آن رشد مى کنند بلکه گرانول هاى پلاستیک نیز در ساقه و برگ هاى آن تولید مى شوند. به نظر مى رسد که ایده رشد دادن پلاستیک «که در آینده نزدیک قابل حصول است» جالب تر از ساخت پلاستیک ها در کارخانجات پتروشیمى باشد. در این کارخانجات هر ساله حدود ۲۷۰ میلیون تن نفت و گاز مصرف مى شود. در واقع سوخت هاى فسیلى علاوه بر انرژى، مواد اولیه را نیز براى تبدیل نفت خام به پلاستیک هاى معمولى از قبیل پلى استایرن، پلى اتیلن و پلى پروپیلن فراهم مى کنند. کاربرد پلاستیک ها در تمام شئونات زندگى، گسترده شده است و نمى توان روزى، زندگى بدون پلاستیک را تصور کرد چون از بطرى هاى شیر و نوشابه گرفته تا لباس و قطعات خودرو از پلاستیک هستند، گرچه این تولید زیاد پلاستیک ها اساساً زیر سئوال رفته است. انتظار مى رود منابع شناخته شده ذخیره جهانى نفت تا ۸۰ سال دیگر تمام شوند و این در مورد گاز طبیعى ۷۰ سال و براى زغال ۷۰۰ سال است، اما تاثیرات اقتصادى کاهش این منابع خیلى زودتر فرا خواهد رسید. وقتى منابع کاهش یابد، قیمت ها هر روز بالا خواهد رفت و این واقعیتى است که نمى تواند از کانون توجه سیاستگزاران خارج شود. چند سال قبل کلینتون رئیس جمهور آمریکا در ماه اوت ۱۹۹۹ یک دستورالعمل اجرایى صادر کرد و طى آن تاکید کرد که باید کار محققین به سمت جایگزینى سوخت هاى فسیلى با مواد گیاهى به عنوان سوخت و نیز به عنوان مواد خام جهت گیرى شود. با توجه به این نگرانى ها، تلاش مهندسین بیوشیمى براى کشف چگونگى رشد پلاستیک گیاهى از دو جهت سبز است: یکى اینکه قابل ساخت از منابع تجدیدپذیر است و دیگر اینکه اساساً پلاستیک تولیدى پس از دور ریختن قابل تجزیه بیولوژیکى است. اما تحقیقات اخیر تردیدهایى در مورد صحت این دیدگاه ها به وجود آورده است. اول اینکه، توانایى تجزیه بیولوژیکى داراى «هزینه پنهانى» است. بدین معنى که با تجزیه پلاستیک ها دى اکسیدکربن و متان تشکیل و متصاعد مى شود که این گازها، جزء گازهاى به دام افکننده گرما یا گازهاى گلخانه اى هستند که کوشش هاى امروزه جهانى در جهت کاهش آنها است. علاوه بر این، هنوز به سوخت هاى فسیلى براى ایجاد انرژى مورد نیاز فرایند استخراج پلاستیک از گیاهان نیاز است. براساس محاسبات، این نیاز به انرژى بسیار بیشتر از آن چیزى بود که فکر مى شد. در اینجا است که باید گفت تولید موفقیت آمیز پلاستیک هاى سبز در گرو این است که محققان بتوانند با روش هاى با صرفه، بر موانع مصرف انرژى غلبه کرده در عین حال نیز هیچ بارى بر محیط زیست اضافه نکنند. تولید سنتى پلاستیک ها متضمن مصرف بسیار زیاد سوخت فسیلى است. خودروها، کامیون ها، هواپیماها و نیروگاه ها بیشتر از ۹۰ درصد از مواد تولیدى پالایشگاه ها را مى بلعند، اما پلاستیک ها از بقیه آن استفاده مى کنند که این مقدار تنها در آمریکا حدود ۸۰ میلیون تن در سال است. تا به امروز کوشش صنایع بیوتکنولوژیکى و کشاورزى در مورد جایگزینى پلاستیک هاى معمولى با پلاستیک هاى گیاهى به سه دیدگاه منجر شده است که عبارتند از: تبدیل شکرهاى گیاهى به پلاستیک، تولید پلاستیک در داخل بدن میکروارگانیسم هاى گیاهى، رشد پلاستیک در ذرت و دیگر غلات. شرکت کارگیل (Cargill) یکى از غول هاى صنایع کشاورزى به همراه شرکت داو (Dow) برترین شرکت شیمیایى جهان، چند سال پیش به توسعه دیدگاه اول همت گماشتند که به تبدیل شکر حاصل از ذرت و دیگر گیاهان پلاستیکى به نام پلى لاکتید (PLA) منجر شد. در مرحله اول میکروارگانیسم ها شکر را به اسیدلاکتیک تبدیل مى کنند و در مرحله بعدى، به طور شیمیایى مولکول هاى اسید لاکتیک به یکدیگر متصل مى شوند تا زنجیره اى مشابه زنجیره پلى اتیلن ترفنالات (PET) که پلاستیکى پتروشیمیایى است و در بطرى نوشابه هاى خانواده و در الیاف لباس ها استفاده مى شود، به دست آید. در واقع جست وجوى محصولات جدید از شکر ذرت، جزیى از فعالیت هاى طبیعى شرکت کارگیل بود که با استفاده از کارخانه هاى آسیاى مرطوب دانه هاى ذرت را به محصولاتى از قبیل شربت با فروکتوز بالاى ذرت، اسید سیتریک، روغن نباتى، بیواتانول و غذاهاى حیوانات تبدیل مى کند. در سال ۱۹۹۹ کارخانه هاى این شرکت ۳۹ میلیون تن ذرت را فرایند کردند که این مقدار تقریباً ۱۵ درصد کل برداشت ذرت آمریکا در آن سال بود. در ابتداى سال ۲۰۰۰ مجموعه کارگیل- داو طرحى با سرمایه ۳۰۰ میلیون دلار به منظور تولید انبوه پلاستیک جدیدشان راه اندازى کرد. این طرح با نام تجارى Nature Works و براى تولید انبوه PLA ارائه شد. دیگر شرکت ها از جمله صنایع شیمیایى سلطنتى (ICI) روش هایى براى تولید نوع دوم این پلاستیک ها ابداع کردند. این پلاستیک پلى هیدروکسى آلکانوایت (PHA) نام دارد. PHA شبیه PLA از شکر گیاهى ساخته شده و تجزیه پذیر است. البته در مورد PHA یک باکترى به نام Ralstona eutropha شکر را مستقیماً به پلاستیک تبدیل مى کند. براى تولید PLA یک مرحله شیمیایى خارج از ارگانیسم باید انجام گیرد اما در تولید PHA، این زنجیره به طور طبیعى در داخل میکروارگانیسم تا ۹۰ درصد از جرم سلول منفرد به صورت گرانول تجمع مى کند. در پاسخ به بحران نفت در دهه ،۱۹۷۰ ICI فرایند تخمیرى در مقیاس صنعتى خود را که طى آن میکروارگانیسم ها شکر را به PHA تبدیل مى کنند، با ظرفیت چند تن در سال ارائه کرد. شرکت هاى دیگرى این پلاستیک را قالب ریزى کرده و از آن اقلام تجارتى مثل تیغ ریش قابل تجزیه بیولوژیکى و بطرى هاى شامپو ساخته و به بازار ارائه کردند. اما این اقلام پلاستیکى اساساً قیمت بالاترى از اقلام با پلاستیک هاى معمولى داشتند و هیچ مزیت عملکردى به غیر از تجزیه پذیرى بیولوژیکى نداشتند. در سال ۱۹۹۵ شرکت مونسانتو (Monsanto) فرایند و دستگاه هاى مربوطه را خریدارى کرد، اما سودآورى آن هم مبهم باقى مانده است. بسیارى شرکت ها و گروه هاى علمى و نیز شرکت مونسانتو کوشش هاى خود را معطوف به سومین دیدگاه تولید PHA یعنى رشد دادن پلاستیک در گیاه کرده اند. با تصحیح ژنتیکى گیاه غله مى توان آن را قادر به سنتز پلاستیک ساخت و در نتیجه فرایند تخمیر را حذف کرد. یعنى به جاى رشد دادن غله، سپس برداشت آن، فرایند کردن آن، تولید شکر و نهایتاً تخمیر شکر و تولید پلاستیک مى توان مستقیماً پلاستیک را در خود گیاه ساخت. بسیارى محققین این دیدگاه را جذاب ترین و با بازده ترین راه حل ساخت پلاستیک از منابع انرژى تجدیدپذیر مى دانند. طى این سال ها گروه هاى زیادى در تعقیب این هدف بوده و هستند. 146841.jpg در اواسط دهه ۱۹۸۰ استیون اسلاتر (Steven C.Salter) عضو گروهى بود که وظیفه آن جداسازى ژن هاى سازنده پلاستیک از باکترى بود. محققین پیش بینى مى کنند که قرار دادن این آنزیم ها در داخل یک گیاه مى تواند تبدیل استیل کوآنزیم A (ماده ى که حین تبدیل نور خورشید به انرژى، به طور طبیعى در گیاه تشکیل مى شود) به نوعى پلاستیک را انجام پذیر سازد. در سال ۱۹۹۲ همکارى بین دانشمندان دانشگاه دولتى میشیگان و دانشگاه جیمز مادیسون با این هدف شروع شد. محققین با انجام مهندسى ژنتیک روى گیاه Arabidopsis Thalianan توانستند نوعى PHA ترد بسازند. دو سال بعد شرکت مونسانتو کار براى ساخت نوع انعطاف پذیرتر PHA را روى یک گیاه معمول تر یعنى ذرت شروع کرد. از آنجا که تولید پلاستیک نمى تواند با تولید غذا رقابت کند، محققین هدف خود را به سوى استفاده از قسمت هایى از گیاه ذرت که برداشت نمى شود (مثل برگ و ساقه) متوجه ساختند. رشد دادن پلاستیک در برگ و ساقه به کشاورزان هنوز این امکان را مى دهد که بتوانند با کمباین هاى معمولى میوه ذرت را برداشت کرده و با زیرورو کردن مجدد مزرعه، برگ ها و ساقه هاى حاوى پلاستیک را برداشت کنند. برخلاف تولید PHA و PLA به روش تخمیر که باید با استفاده از زمین براى تولید ذرت براى دیگر مقاصد رقابت کند، رشد دادن PHA در برگ و ساقه ذرت این امکان را به وجود مى آورد که بتوان ذرت و پلاستیک را به طور همزمان از یک مزرعه به دست آورد. ضمناً با استفاده از گیاهان مناسب شرایط نامساعد مثل Switch grass مى توان از این تقابل بین تولید پلاستیک و دیگر استفاده ها از زمین جلوگیرى کرد. یعنى لزومى ندارد که فقط زمین هاى مخصوص کشت ذرت را به این کار اختصاص دهید. محققین به پیشرفت هاى فنى وسیعى در زمینه افزایش میزان پلاستیک در گیاه و همچنین تغییر زنجیره پلاستیک به منظور حصول به خواص مفید، دست یافته اند. گرچه این نتایج وقتى مستقلاً دیده مى شوند تشویق کننده اند ولى حصول به هر دو ویژگى یعنى ترکیب مفید و نیز میزان بالاى پلاستیک در گیاه خود یک مشکل است. تاکنون اثبات شده است که کلروپلاست هاى برگ بهترین مکان براى تولید پلاستیک هستند. اما کلروپلاست ها اعضاى سبزى هستند که وظیفه شان جذب نور است و این در حالى است که غلظت بالاى پلاستیک از فتوسنتز جلوگیرى کرده و بازدهى گیاه را کاهش مى دهد. همچنین جداسازى پلاستیک از گیاه خود یک چالش است. ابتدائاً محققین شرکت مونسانتو تاسیسات استخراج را به عنوان واحد جانبى کارخانه فرآورى ذرت در نظر گرفتند. اما وقتى این واحد را روى کاغذ طراحى کردند متوجه شدند استخراج و جمع آورى پلاستیک به مقادیر زیادى حلال نیاز دارد که در نتیجه مى بایست بعداً به منظور استفاده مجدد بازیابى شود. این زیرساختار فرایند از لحاظ اندازه با کارخانه هاى موجود پتروشیمیایى برابرى مى کند و اندازه کارخانه آسیاى ذرت را به شدت افزایش مى دهد. باید توجه داشت که انجام سرمایه گذارى و گذشت زمان باعث مى شود که محققین بر این موانع فنى غلبه کنند.

+ نوشته شده در دوشنبه بیست و هشتم بهمن 1387ساعت 6:18 توسط مهندس مصطفی میرحاج |